پژوهش جدید؛ چرا مزه ترش بر شیرینی، تلخی و شوری غلبه میکند؟

نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد مزه ترش تنها یکی از طعمهای قابل تشخیص نیست، بلکه میتواند پیش از انتقال پیامهای چشایی به مغز، شدت احساس شیرینی، تلخی و شوری را کاهش دهد. محققان معتقدند این یافته در شناخت دقیقتر عملکرد حس چشایی و امکان تغییر و تنظیم مزهها در آینده اهمیت دارد.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید به نقل از وبگاه مدیکال اکسپرس، در پژوهشی که نتایج آن در نشریه علوم اعصاب (JNeurosci) منتشر شده است، استیون روپر (Stephen Roper) و همکارانش در دانشکده پزشکی میلر دانشگاه میامی به بررسی نحوه انتقال پیامهای چشایی از زبان به مغز پرداختند. پرسش اصلی آنها این بود که هنگام مصرف مواد غذایی و نوشیدنیهایی با ترکیب چند مزه، مانند شیرین و ترش، چه اتفاقی برای سیگنالهای عصبی رخ میدهد.
برای پاسخ به این پرسش، محققان فعالیتهای عصبی موشها را هنگام مواجهه با ترکیبهای مختلف مزه اندازهگیری کردند. موشها به دلیل برخورداری از سامانه چشایی نسبتاً مشابه با انسان، یکی از مدلهای آزمایشگاهی متداول در این حوزه به شمار میروند.
چگونه ترشی شدت مزههای دیگر را کاهش میدهد؟
مقایسه واکنشهای عصبی در شرایط مختلف نشان داد حضور مزه ترش میتواند فعالیتهای مرتبط با شیرینی، تلخی و شوری را تضعیف کند. به بیان دیگر، هنگامی که ترشی در ترکیب مزهها وجود دارد، پیام مربوط به سایر طعمها با شدت کمتری از سوی زبان منتقل میشود.
نکته قابلتوجه در این پژوهش آن بود که این فرایند به گروه مشخصی از نورونها، یعنی سلولهای عصبی مسئول انتقال پیامها، در مسیر ارتباطی زبان و مغز محدود نمیشود. بررسیها نشان داد نورونهای مسیر چشایی، اطلاعات مربوط به مزهها را تا حد زیادی در دو دسته کلی سازماندهی میکنند: خوشایند و ناخوشایند.
این موضوع نشان میدهد دستگاه عصبی در کنار تشخیص طعمهای مشخصی مانند شیرین، شور، ترش و تلخ، به ارزیابی کلی آنها از نظر خوشایند یا ناخوشایند بودن نیز میپردازد.
نقش سروتونین در تنظیم پیامهای چشایی
پژوهشگران برای شناسایی سازوکار اثرگذاری ترشی بر سایر مزهها، میزان یک انتقالدهنده عصبی به نام سروتونین را تغییر دادند. سروتونین مادهای شیمیایی است که سلولهای حساس به ترشی در هر جوانه چشایی آزاد میکنند و در انتقال پیامهای عصبی نقش دارد.
نتایج آزمایشها نشان داد با افزایش میزان سروتونین در جوانههای چشایی، توانایی ترشی برای کاهش شدت سایر مزهها بیشتر میشود. در مقابل، کاهش سطح این ماده شیمیایی، اثر مهاری ترشی بر طعمهای دیگر را ضعیفتر میکند.
بر اساس این نتایج، احتمال دارد ترشی پیش از آنکه اطلاعات مربوط به شیرینی، تلخی و شوری به نورونها و سپس مغز برسد، در همان جوانههای چشایی از شدت این پیامها بکاهد. بنابراین، زبان صرفاً دریافتکننده و فرستنده اطلاعات مربوط به مزه نیست، بلکه در مرحلهای پیش از ارسال پیام نیز در تنظیم و پردازش آن نقش دارد.
جوانههای چشایی؛ پردازشگر اولیه طعمها
روپر در توضیح این یافتهها میگوید جوانههای چشایی علاوه بر واکنش نشان دادن به ترکیبات مختلف و تبدیل آنها به پیام عصبی، پیش از انتقال اطلاعات به مغز، سیگنالها را با یکدیگر ترکیب و تنظیم میکنند.
به گفته او، نورونهایی که پیامهای تولیدشده در جوانههای چشایی را دریافت میکنند، در دو گروه اصلی قرار میگیرند؛ گروهی که اطلاعات مربوط به مزههای خوشایند را منتقل میکند و گروهی دیگر که مسئول انتقال پیامهای مرتبط با طعمهای ناخوشایند است.
این یافته نشان میدهد تجربه چشایی انسان صرفاً بازتاب مستقیم ترکیبات موجود در غذا نیست، بلکه حاصل پردازش مشترک زبان و مغز است؛ فرایندی که میتواند شدت برخی مزهها را افزایش یا کاهش دهد. برای مثال، افزودن آبلیمو به غذا و تغییر طعم آن ممکن است تا اندازهای ناشی از همین اثر ترشی بر تضعیف سایر مزهها باشد.
چشمانداز تازه برای تغییر و بهبود طعمها
محققان معتقدند نتایج این مطالعه میتواند زمینهساز پژوهشهای بیشتر درباره الگوی ژنتیکی فعالیت نورونهای مرتبط با چشایی شود. یکی از موضوعات مورد توجه در مطالعات آینده، بررسی این مسئله است که آیا تغییر در فعالیت ژنهای این سلولهای عصبی میتواند به تغییر و تنظیم تجربه مزه منجر شود یا خیر.
چنین تحقیقاتی در بلندمدت ممکن است به تولید مواد غذایی و داروهایی با طعم مطلوبتر کمک کند یا راهکارهایی برای بهبود حس چشایی افرادی فراهم آورد که به دلیل ابتلا به بیماری یا مصرف دارو، توانایی تشخیص درست مزهها را از دست دادهاند.
همچنین شناخت دقیقتر سازوکارهای حس چشایی میتواند در طراحی رژیمهای غذایی مناسبتر و خوشایندتر برای سالمندان و بیمارانی که با کاهش قدرت تشخیص مزهها مواجهاند، کاربرد داشته باشد.