بلک فرایدی در ایران؛ پشت پرده تخفیفهای نجومی و ترفندهای فریب خریداران

با نزدیک شدن به روزهای پایانی آبان و آغاز آذرماه، فضای فروشگاههای اینترنتی و صفحات تجاری در شبکههای اجتماعی بار دیگر با تبلیغات ویژه بلک فرایدی و وعده تخفیفهای گسترده پر میشود.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید به نقل از دیروزبان، عبارتهایی نظیر «بلک فرایدی»، «تخفیف استثنایی»، «فقط تا امشب» و «تا ۸۰ درصد تخفیف» روی بنرهای تبلیغاتی دیده میشوند؛ پیامهایی که به خریداران نوید میدهند کالاهای مورد نیاز خود را با قیمتهایی بسیار پایینتر تهیه کنند. با این حال، تجربه شمار زیادی از مصرفکنندگان ایرانی نشان میدهد که در بخشی از این حراجها، کاهش واقعی قیمت چندان چشمگیر نیست و برخی فروشندگان با دستکاری قیمتها و بهرهگیری از رفتار روانی مشتریان، زمینه خرید بیشتر را فراهم میکنند.
بلک فرایدی در مفهوم اصلی خود فرصتی برای عرضه کالا با قیمت کمتر و کاهش موجودی انبار فروشگاههاست؛ اما این رویداد در بخشهایی از بازار ایران به رقابتی تبلیغاتی برای نمایش تخفیفهای بزرگ تبدیل شده است. در این میان، گاهی قیمت پایه کالا پیش از آغاز جشنواره افزایش مییابد تا میزان تخفیف اعلامشده در روز حراج، بیشتر از واقعیت به نظر برسد.
تخفیفهای ساختگی با افزایش قیمت پیش از جشنواره
یکی از روشهایی که در برخی حراجهای بلک فرایدی به چشم میخورد، بالا بردن قیمت کالا در روزها یا هفتههای منتهی به جشنواره و سپس عرضه آن با عنوان تخفیف است.
برای نمونه، ممکن است محصولی که تا چند روز قبل پنج میلیون تومان قیمت داشته، در آستانه حراج با بهای هفت میلیون تومان در فروشگاه اینترنتی عرضه شود و در روز بلک فرایدی با تخفیف ۳۰ درصدی، به قیمت چهار میلیون و ۹۰۰ هزار تومان برسد. در نگاه نخست، خریدار با تخفیفی قابلتوجه روبهروست؛ اما در مقایسه با قیمت پیشین کالا، میزان کاهش واقعی تنها ۱۰۰ هزار تومان خواهد بود.
به این ترتیب، درصد بالای تخفیف لزوماً به معنای ارزانتر شدن محسوس کالا نیست و در مواردی صرفاً برای ترغیب مشتری به خرید به کار میرود.
قیمتهای خطخورده؛ واقعیت یا ابزار تبلیغاتی؟
یکی دیگر از شیوههای رایج در تبلیغات فروش، درج قیمت قبلی بهصورت خطخورده در کنار بهای جدید است. برای مثال، وقتی خریدار کالایی را با قیمت اولیه ۱۰ میلیون تومان و قیمت تخفیفخورده شش میلیون تومان میبیند، ممکن است تصور کند چهار میلیون تومان صرفهجویی کرده است. با این حال، مسئله اصلی این است که آیا محصول موردنظر واقعاً پیش از جشنواره با همان قیمت ۱۰ میلیون تومان فروخته میشده است؟
در برخی موارد، مبلغ خطخورده بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد و نمیتوان آن را الزاماً معادل قیمت واقعی یا سابقه فروش محصول دانست. از سوی دیگر، دسترسی نداشتن مصرفکنندگان به سوابق قیمتگذاری کالاها، امکان راستیآزمایی ادعای فروشندگان را دشوار میکند.
تبلیغ کالاهای تخفیفدار بدون موجودی کافی
در برخی جشنوارههای فروش، محصولاتی با تخفیفهای چشمگیر تبلیغ میشوند که موجودی آنها بسیار محدود است یا امکان ثبت سفارش برایشان وجود ندارد.
خریدار ممکن است با مشاهده قیمت ویژه یک گوشی تلفن همراه، لپتاپ یا وسیله خانگی وارد صفحه خرید شود، اما در نهایت با پیامهایی مانند «اتمام موجودی»، «ناموجود» یا «در حال حاضر قابل سفارش نیست» مواجه شود.
در مواردی نیز کالاهایی که واقعاً با قیمت پایینتری عرضه شدهاند، تنها در تعداد بسیار اندکی در دسترس قرار میگیرند و بخش عمده مشتریان موفق به خرید آنها نمیشوند. چنین روشی میتواند شمار بازدیدکنندگان و ترافیک فروشگاه را افزایش دهد، بیآنکه فروش گستردهای از محصولات با قیمت تبلیغشده صورت بگیرد.
تخفیفهای مشروط و هزینههای پنهان خرید
برخی فروشندگان برای ارائه تخفیف، شروطی مانند خرید چند محصول، استفاده از اعتبار اختصاصی فروشگاه یا انتخاب روش پرداخت مشخص تعیین میکنند.
در این وضعیت، مشتری برای استفاده از پیشنهاد تخفیفی ممکن است به خرید کالاهای دیگری ترغیب شود که در برنامه اولیه او قرار نداشتهاند. همچنین هزینههایی مانند ارسال، بستهبندی و خدمات جانبی میتوانند به مبلغ نهایی اضافه شوند و از میزان صرفهجویی مورد انتظار بکاهند.
بنابراین، خریداری که با هدف کاهش هزینهها وارد جشنواره شده است، ممکن است در پایان مبلغی بیشتر از بودجه اولیه خود بپردازد.
شمارش معکوس؛ راهکاری برای خریدهای عجولانه
فروشگاهها برای سرعت بخشیدن به تصمیم مشتریان، از روشهای مختلف روانشناختی بهره میگیرند. نمایش زمان باقیمانده تا پایان تخفیف، اعلام عباراتی مانند «فقط سه عدد باقی مانده» و ارسال پیامهای پیدرپی درباره استقبال خریداران، از جمله ابزارهایی هستند که با هدف محدود کردن فرصت تصمیمگیری مشتری به کار میروند.
این شیوه که در بازاریابی با عنوان ایجاد احساس فوریت شناخته میشود، میتواند خریدار را به ثبت سفارش بدون مقایسه قیمتها یا بررسی دقیق کیفیت محصول سوق دهد. چنین تبلیغاتی بهویژه در شرایطی که قدرت خرید بسیاری از خانوارهای ایرانی محدود شده، ممکن است تأثیرگذاری بیشتری داشته باشد.
راههای تشخیص تخفیف واقعی در بلک فرایدی
با وجود این موارد، نمیتوان تمام تخفیفهای اعلامشده در بلک فرایدی را غیرواقعی دانست. برخی فروشندگان برای افزایش میزان فروش، کاهش موجودی انبار یا جذب مشتریان تازه، واقعاً قیمت محصولات خود را پایین میآورند. با این حال، تشخیص پیشنهادهای معتبر از تخفیفهای صرفاً تبلیغاتی به بررسی و دقت بیشتری نیاز دارد.
مقایسه قیمت محصول در چند فروشگاه مختلف، بررسی روند قیمت آن در هفتههای پیش از جشنواره، محاسبه تمام هزینههای خرید و مطالعه ضوابط بازگرداندن کالا، از جمله اقداماتی است که میتواند احتمال تصمیمگیری نادرست را کاهش دهد.
در مجموع، بلک فرایدی در بخشهایی از بازار ایران بهجای آنکه فرصتی عمومی برای خرید ارزانتر باشد، به عرصه رقابت تبلیغاتی میان فروشندگان تبدیل شده است؛ فضایی که در آن گاهی تخفیفهای ۷۰ درصدی بیش از آنکه منفعتی برای خریدار داشته باشند، به سود فروشنده تمام میشوند. در چنین شرایطی، شناخت قیمت واقعی کالا و پرهیز از تصمیمگیری بر اساس اعداد بزرگ تبلیغاتی، اهمیت بیشتری پیدا میکند.