خراش گربه خیابانی و خطر هاری؛ ضرورت مراجعه فوری به مراکز تخصصی

ماجرای آسیب دیدن دست یک دختربچه پنجساله بر اثر چنگ زدن گربهای خیابانی در یکی از پارکهای تهران، بار دیگر توجهها را به خطر انتقال هاری و اهمیت ارزیابی تخصصی حیوانگزیدگی جلب کرده است؛ حادثهای که ضرورت رعایت اقدامات پیشگیرانه پس از تماس با حیوانات را یادآوری میکند.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، این اتفاق در یکی از پارکهای تهران رخ داد؛ زمانی که دختر پنجسالهای هنگام بازی به گربهای نزدیک شد که در گوشهای خوابیده بود. نزدیک شدن کودک به حیوان با واکنش ناگهانی آن همراه شد و گربه دست دختر را چنگ زد؛ آسیبی که به زخمی شدن و خونریزی منجر شد.
این کودک پیشتر نیز در فروردینماه، در پی تماس با یک گربه دچار خراشیدگی شده و سه نوبت واکسن هاری دریافت کرده بود. با تکرار حادثه در آبانماه، موضوع ضرورت اقدامات پیشگیرانه در مواجهه دوباره با حیوان، اهمیت بیشتری پیدا کرد.
پدر کودک بلافاصله او را به مرکز درمانی نزدیک محل حادثه برد. با این حال، به روایت خانواده، پزشک با اشاره به سابقه واکسیناسیون دختر اعلام کرد که تزریق دوباره واکسن ضرورت ندارد و شستوشوی دست با آب و صابون کفایت میکند.
پدر نیز با اتکا به این توصیه تصور کرد خطری فرزندش را تهدید نمیکند. اما حدود پنج ساعت پس از حادثه، یکی از همکاران او که از ماجرا مطلع شده بود، درباره تصمیم گرفتهشده ابراز نگرانی کرد.
این همکار با توجه به احتمال انتقال هاری و لزوم بررسی تماس مجدد با حیوان، چندین مرتبه با مراکز تخصصی تماس گرفت و درباره اقدامات مورد نیاز برای کودک پرسوجو کرد. پیگیریهای او در نهایت پدر را متقاعد کرد تا دخترش را برای بررسی دوباره به مرکز بهداشت و درمان چهاردانگه در بزرگراه آیتالله سعیدی ببرد.
پزشکان این مرکز پس از بررسی سوابق واکسیناسیون و شرایط تماس جدید کودک با حیوان، تزریق دو دوز یادآور واکسن هاری در روزهای صفر و سوم را توصیه کردند.
به این ترتیب، نظر اولیه مرکز درمانی مبنی بر ضرورت نداشتن واکسیناسیون مجدد، پس از مراجعه خانواده به مرکز تخصصی مورد بازنگری قرار گرفت.
ارجاع موارد گازگرفتگی و خراش حیوانات به مراکز تخصصی ضروری است
اهمیت این اتفاق تنها به نگرانی درباره سلامت یک کودک محدود نمیشود. بخش قابل توجه ماجرا به اظهارات پزشک متخصص درباره تکرار موارد مشابه در برخی مراکز درمانی بازمیگردد.
به گفته این پزشک، بارها به مراکز درمانی درباره ضرورت ارجاع بیماران دچار گازگرفتگی یا خراش حیوانات به مراکز تخصصی پیشگیری و درمان هاری تذکر داده شده و حتی مکاتباتی نیز در این زمینه انجام گرفته است. با وجود این، همچنان در برخی موارد، بیماران بدون ارزیابی تخصصی و دریافت ارجاع لازم از مراکز درمانی ترخیص میشوند؛ مسئلهای که ممکن است شروع اقدامات پیشگیرانه را به تأخیر بیندازد.
این وضعیت پرسشی جدی درباره نحوه اجرای دستورالعملهای نظام سلامت ایجاد میکند: چرا با وجود تذکرها و نامهنگاریهای انجامشده، هنوز برخی خانوادهها برای دسترسی به خدمات تخصصی ناچارند به پیگیری شخصی یا هشدار اطرافیان متکی باشند؟ اگر همکار پدر این کودک به توصیه اولیه پزشک مشکوک نمیشد، آیا خانواده برای ارزیابی مجدد وضعیت دخترشان اقدام میکردند؟
خطر تماس کودکان با سگها و گربههای بدون صاحب در پارکها
حضور سگها و گربههای بدون صاحب در پارکها و فضاهای عمومی، زمینه تماس مستقیم کودکان با این حیوانات را فراهم میکند.
کودکان بهطور طبیعی به حیوانات علاقه دارند و ممکن است برای نوازش، غذا دادن یا بازی به آنها نزدیک شوند. با این حال، حیوانی که در ظاهر آرام به نظر میرسد نیز ممکن است در واکنش به ترس، لمس ناگهانی یا احساس خطر، اقدام به گاز گرفتن یا چنگ زدن کند.
بر اساس توصیههای سازمان جهانی بهداشت، گازگرفتگی و خراش ناشی از حیوان مشکوک میتواند راه انتقال ویروس هاری باشد. به همین دلیل، هر نوع گزش یا خراش، بهخصوص آسیبهایی که با خونریزی همراه هستند، باید در اسرع وقت از سوی کادر درمان بررسی شوند.
هاری؛ بیماری کشندهای که با اقدامات بهموقع قابل پیشگیری است
سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند پس از گازگرفتگی یا خراش مشکوک، محل آسیب بلافاصله و دستکم به مدت ۱۵ دقیقه با آب فراوان و صابون شسته شود. پس از انجام این کار نیز مراجعه فوری به مرکز درمانی برای ارزیابی شرایط و شروع اقدامات پیشگیرانه ضرورت دارد.
دریافت واکسن هاری در گذشته به این معنا نیست که فرد در مواجهههای بعدی بهطور قطعی از اقدامات پیشگیرانه بینیاز خواهد بود. کادر درمان باید سوابق واکسیناسیون، زمان دریافت آخرین دوز و نوع تماس با حیوان را بررسی کنند.
در افرادی که دوره کامل واکسیناسیون قبلی را دریافت کردهاند و بیش از سه ماه از پایان آن گذشته است، در شرایط معمول، تزریق دو دوز یادآور واکسن در روزهای صفر و سوم توصیه میشود. البته تعیین برنامه نهایی باید با توجه به دستورالعملهای معتبر و ارزیابی وضعیت هر فرد انجام شود.
ضرورت این اقدامات از آنجا ناشی میشود که بیماری هاری پس از بروز علائم بالینی تقریباً همیشه مرگبار است؛ در حالی که آغاز بهموقع اقدامات پیشگیرانه میتواند مانع ابتلا به بیماری شود.
شستوشوی ۱۵ دقیقهای زخم پس از حیوانگزیدگی
دکتر امید عباسی، پزشک عمومی، اظهار کرد: هاری از جمله بیماریهای ویروسی بسیار مرگبار است و تقریباً در تمامی موارد، بروز علائم بالینی آن به مرگ بیمار منجر میشود.
او یکی از نگرانیهای اصلی را آگاهی ناکافی مردم از ضرورت اقدامات فوری پس از تماس با حیوانات دانست و گفت: هر سال صدها هزار مورد حیوانگزیدگی در کشور گزارش میشود. اگرچه همه این موارد به بیماری هاری منتهی نمیشوند، اما تماس پرخطر با بزاق حیوان از طریق گازگرفتگی یا خراش میتواند احتمال انتقال ویروس را به همراه داشته باشد.
عباسی با تأکید بر ضرورت شستوشوی فوری محل آسیب، نخستین اقدام پس از حادثه را پاکسازی زخم با آب و صابون فراوان به مدت ۱۵ دقیقه عنوان کرد. به گفته او، این کار ساده میتواند میزان ویروس موجود در محل جراحت را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
این پزشک عمومی افزود: پس از شستوشوی زخم، فرد باید هرچه سریعتر به مراکز درمانی مراجعه کند تا ضرورت تزریق واکسن و در صورت نیاز، دریافت سرم ضد هاری بررسی شود.
او همچنین با اشاره به اهمیت تأمین واکسن و سرم ضد هاری در نظام سلامت، خاطرنشان کرد: از آنجا که برنامه پیشگیری از هاری شامل چند مرحله است، رعایت زمانبندی تزریقها و پیگیری دوزهای تعیینشده اهمیت زیادی دارد.
کنترل جمعیت حیوانات و آموزش شهروندان برای پیشگیری از هاری
عباسی با بیان اینکه مقابله با هاری تنها به اقدامات درمانی محدود نمیشود، گفت: پیشگیری از این بیماری مستلزم برنامهریزی در حوزه بهداشت عمومی، مدیریت جمعیت حیوانات و افزایش آگاهی شهروندان است.
به اعتقاد این پزشک، آموزش کودکان و خانوادهها درباره شیوه درست برخورد با حیوانات یکی از مهمترین راهکارهای پیشگیری محسوب میشود. او همچنین بر ضرورت انجام اقدامات پیشگیرانه پیش از بروز نشانههای بیماری تأکید کرد.
به گفته عباسی، در مواجهه با هاری، زمان نقشی تعیینکننده دارد و اقدامات لازم باید پیش از ظاهر شدن علائم بالینی انجام شوند.
توصیههای ایمنی به والدین برای جلوگیری از تماس کودکان با حیوانات خیابانی
حادثه رخداده برای دختر پنجساله در تهران، بار دیگر دو ضرورت را برجسته کرده است: نخست، نظارت دقیقتر بر عملکرد مراکز درمانی و اطمینان از اجرای دستورالعملهای مربوط به ارجاع موارد گازگرفتگی و خراش حیوانات به مراکز تخصصی پیشگیری و درمان هاری؛ دوم، افزایش آگاهی عمومی، بهویژه در میان والدین، درباره پیامدهای تماس مستقیم کودکان با حیوانات ناشناس.
والدین باید به فرزندان خود بیاموزند که به حیوانات خیابانی نزدیک نشوند، هنگام خواب یا غذا خوردن آنها را لمس نکنند و از تحریک کردن یا بازی با این حیوانات بپرهیزند.
همچنین اگر کودکی دچار گازگرفتگی یا خراش شد، باید محل زخم بلافاصله شسته شود و فرد بدون تأخیر برای ارزیابی پزشکی به مرکز درمانی مراجعه کند؛ حتی اگر حیوان ظاهراً سالم و آرام باشد یا فرد پیشتر واکسن هاری دریافت کرده باشد.
این اتفاق نشان میدهد که در مواجهه با احتمال انتقال هاری، اکتفا به توصیه اولیه بدون بررسی متناسب با شرایط بیمار ممکن است روند پیگیری اقدامات ضروری را به تأخیر بیندازد.
حفظ سلامت کودکان نباید به حضور اتفاقی فردی آگاه در زمان حادثه وابسته باشد. هاری بیماریای است که نمیتوان خطر آن را نادیده گرفت و حتی یک خراش کوچک نیز میتواند ضرورت توجه خانوادهها و نظام سلامت به اقدامات پیشگیرانه را یادآوری کند.