بازدهی بیش از ۱۴ درصدی بورس در مهر ۱۴۰۵؛ آیا روند صعودی بازار ادامه‌دار است؟
بورس تهران مهرماه ۱۴۰۵ را با رشد قابل‌توجه شاخص کل پشت سر گذاشت و این نماگر در مقطعی از ماه تا سطح ۸ میلیون و ۴۶۰ هزار واحد افزایش یافت. با این حال، تشدید فشار فروش در روزهای پایانی مهر بخشی از خوش‌بینی شکل‌گرفته در بازار را کاهش داد. هم‌زمان، تفاوت روند شاخص کل و شاخص هم‌وزن و بررسی جریان نقدینگی میان سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی، پرسش‌هایی را درباره کیفیت رشد بورس و امکان تداوم آن در ماه‌های آینده مطرح کرده است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، بازار سرمایه در مهرماه ۱۴۰۵ دوره‌ای همراه با نوسانات متعدد را تجربه کرد. این ماه در ادامه روند افزایشی شهریور آغاز شد و شاخص‌ها در نیمه نخست مهر با سرعت بیشتری رشد کردند؛ اما در ادامه، افزایش عرضه‌ها و اصلاح نماگرهای بورسی بر روند معاملات اثر گذاشت. با وجود این افت‌وخیزها، عملکرد ماهانه بازار مثبت باقی ماند و شاخص کل بازدهی قابل‌توجهی را به ثبت رساند.
صعود شاخص کل تا محدوده ۸.۴ میلیون واحد و عقب‌نشینی در پایان مهر
بررسی تغییرات شاخص کل بورس تهران نشان می‌دهد این نماگر در پایان شهریورماه در سطح حدود ۷ میلیون و ۱۶۷ هزار واحد قرار داشت و در نخستین روز معاملاتی مهر به ۷ میلیون و ۲۵۷ هزار واحد رسید.
روند افزایشی بازار در ادامه ماه نیز ادامه پیدا کرد و شاخص کل پس از عبور از محدوده‌های ۷ میلیون و ۸۰۰ هزار واحد و ۸ میلیون واحد، در ۲۱ مهرماه به سطح تقریبی ۸ میلیون و ۴۶۰ هزار واحد رسید؛ رقمی که بالاترین سطح ثبت‌شده این شاخص در مهرماه بود.
با این حال، مسیر صعودی بازار در نیمه دوم ماه با نوسانات بیشتری همراه شد. پس از ثبت سقف ماهانه، فشار فروش افزایش یافت و شاخص کل در روزهای بعد بخشی از رشد خود را از دست داد. در پایان آخرین روز معاملاتی مهرماه، این نماگر در محدوده ۸ میلیون و ۱۷۴ هزار واحد قرار گرفت.
تفاوت شاخص کل و هم‌وزن چه تصویری از بازار ارائه می‌دهد؟
برای بررسی دقیق‌تر وضعیت بورس، نمی‌توان تنها به تغییرات شاخص کل اتکا کرد. از آنجا که شرکت‌های بزرگ وزن بیشتری در محاسبه این شاخص دارند، تحرکات تعدادی از نمادهای اثرگذار می‌تواند جهت حرکت آن را تا حد زیادی تعیین کند. در مقابل، شاخص هم‌وزن با کاهش اثر تفاوت اندازه شرکت‌ها، تصویر متفاوتی از عملکرد عمومی نمادهای بورسی ارائه می‌دهد.
در مهرماه، شاخص هم‌وزن نیز در مجموع روندی افزایشی داشت، اما در برخی مقاطع حرکت آن با شاخص کل یکسان نبود. این تفاوت می‌تواند نشان‌دهنده آن باشد که در بعضی روزها فشار عرضه بیشتر بر شرکت‌های بزرگ و نمادهای شاخص‌ساز متمرکز بوده، در حالی که برخی شرکت‌های کوچک و متوسط مسیر متفاوتی را تجربه کرده‌اند.
البته چنین واگرایی‌ای به معنای رشد هم‌زمان همه نمادها نیست؛ بلکه می‌تواند بازتابی از تفاوت شرایط عرضه و تقاضا در شرکت‌ها و صنایع مختلف بازار باشد.
عملکرد بورس در هفت ماه نخست سال؛ رشد همراه با اصلاح‌های مقطعی
مرور روند بازار سرمایه از ابتدای سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد بورس پس از دوره‌ای از توقف و محدودیت معاملات، وارد مسیری پرنوسان شده که در مجموع گرایش صعودی داشته است.
در ماه‌های نخست پس از بازگشایی بازار، شاخص کل حرکت خود را با احتیاط آغاز کرد؛ اما از خردادماه، سرعت رشد افزایش یافت. آمار معاملات و تغییرات شاخص‌ها نشان می‌دهد بورس در ماه‌های اخیر بخشی از افت‌های قبلی را جبران کرده است، هرچند این مسیر بدون اصلاح و عقب‌نشینی نبوده است.
افت شاخص در تیرماه نیز نشان داد که افزایش سریع قیمت‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند شکل‌گیری یک روند باثبات و پایدار را تضمین کند. به همین دلیل، بررسی عملکرد بازار در بازه‌های زمانی طولانی‌تر و توجه به عوامل مؤثر بر سودآوری شرکت‌ها، برای ارزیابی وضعیت بورس اهمیت دارد.
نرخ ارز و انتظارات تورمی؛ از عوامل مؤثر بر رشد اسمی سهام
افزایش نرخ ارز، بالا رفتن انتظارات تورمی، تغییر ارزش جایگزینی دارایی‌های شرکت‌ها و تلاش سرمایه‌گذاران برای جبران کاهش قدرت خرید پول، از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر جذابیت اسمی سهام اثر بگذارند.
با این حال، رشد اسمی قیمت‌ها به‌تنهایی معیار کافی برای سنجش عملکرد واقعی بازار سرمایه نیست. برای ارزیابی دقیق‌تر بازدهی بورس، لازم است عملکرد آن در مقایسه با نرخ تورم و بازدهی بازارهای موازی نیز بررسی شود.
در کنار این عوامل، رفتار سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی و نحوه جابه‌جایی نقدینگی میان این دو گروه نیز از شاخص‌های مهم برای ارزیابی کیفیت رشد بازار به شمار می‌رود.
ارزش معاملات مهرماه بالا بود؛ اما آیا پول تازه وارد بورس شد؟
داده‌های معاملاتی مهرماه نشان می‌دهد ارزش معاملات در روزهای مختلف در سطوح قابل‌توجهی قرار داشت. برای نمونه، ارزش معاملات در ۲۶ مهر به حدود ۴۶.۶ همت، در ۲۷ مهر به ۳۲.۹ همت، در ۲۸ مهر به ۴۲.۸ همت و در ۲۹ مهر به حدود ۴۴.۷ همت رسید. همچنین تعداد معاملات در برخی روزها از یک میلیون فقره فراتر رفت.
این ارقام از حجم بالای دادوستدها و فعالیت قابل‌توجه معامله‌گران حکایت دارند؛ با این حال، افزایش ارزش معاملات لزوماً به معنای ورود سرمایه جدید به بازار یا تقویت اعتماد سهامداران حقیقی نیست.
از سوی دیگر، خرید سهام از سوی سرمایه‌گذاران حقوقی می‌تواند در مقاطعی به متعادل شدن عرضه و تقاضا کمک کند، اما این حمایت به‌تنهایی نشانه بازگشت پایدار تقاضا از سوی سرمایه‌گذاران خرد محسوب نمی‌شود. از این رو، بررسی جهت جریان نقدینگی و تداوم مشارکت حقیقی‌ها برای ارزیابی وضعیت بازار اهمیت دارد.
رشد بیش از ۱۴ درصدی شاخص کل؛ آیا برای تأیید تداوم صعود کافی است؟
عملکرد بورس تهران در مهرماه از نظر بازدهی شاخص کل مثبت بود؛ با این حال، بررسی جزئیات معاملات نشان می‌دهد که رشد بیش از ۱۴ درصدی این شاخص به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره پایداری روند صعودی کافی نیست.
ادامه حرکت افزایشی بازار به عواملی فراتر از افزایش اسمی قیمت سهام وابسته است. ثبات در سیاست‌گذاری‌های اقتصادی، امکان پیش‌بینی بهتر متغیرهای کلان، بهبود شرایط سودآوری شرکت‌ها و بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران حقیقی، از جمله مؤلفه‌هایی هستند که می‌توانند بر مسیر آتی بورس اثرگذار باشند.
در ماه‌های پیش رو، یکی از پرسش‌های اصلی این است که آیا رشد شاخص‌ها به افزایش مشارکت سرمایه‌گذاران و ورود نقدینگی تازه منجر خواهد شد یا بازار پس از دوره صعودی اخیر بار دیگر با نوسانات شدید و افزایش فشار فروش روبه‌رو می‌شود.
