وزیر علوم: دانشگاهها نباید چشمانتظار بودجه دولتی باشند

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با تأکید بر ضرورت کاهش وابستگی دانشگاهها به منابع مالی دولت اظهار کرد: دانشگاهها باید بهمرور اتکای خود به اعتبارات دولتی را کمتر کنند و نباید برای تأمین هزینههایشان همواره چشمانتظار منابع صندوق دولت باشند. البته منظور این نیست که حمایت مالی دولت بهطور کامل قطع شود؛ چراکه چنین رویکردی نیز منطقی نیست.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، صبح امروز در بیستمین اجلاس سراسری دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی غیردولتی که در دانشگاه خاتم برگزار شد، با اشاره به دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه آموزش عالی گفت: فراهم شدن فرصت برخورداری عموم مردم از آموزش عالی با هزینه رایگان یا مقرونبهصرفه و گسترش عدالت آموزشی، از دستاوردهای انکارناپذیر انقلاب اسلامی به شمار میرود. در نتیجه این تحولات، آموزش عالی و دانشگاهها دیگر در انحصار گروهی محدود و برخوردار قرار ندارند.
او با اشاره به نقش مؤسسات و دانشگاههای غیردولتی در توسعه آموزش عالی افزود: این مراکز توانستند به بخشی از نیازها و مطالبات اجتماعی پاسخ دهند و این موضوع یک دستاورد ارزشمند محسوب میشود. از همین رو، همچنان بر ضرورت تداوم فعالیت مؤسسات غیردولتی تأکید داریم و به ظرفیت بخش خصوصی در تمام حوزهها، بهخصوص آموزش عالی که مسئولیت خدمترسانی در آن را بر عهده داریم، باورمند هستیم.
سیمایی صراف در ادامه به اصلاح یکی از مواد اساسنامه مؤسسات غیردولتی اشاره کرد و گفت: همانطور که مشاهده کردید، پس از گذشت حدود سه دهه، یکی از مواد مهم اساسنامه که همواره مورد دغدغه شما بود، سرانجام تعیین تکلیف شد. در دوره وزارت آقای دکتر غلامی نیز، زمانی که مسئولیت معاونت حقوقی را بر عهده داشتم، موضوع واگذاری اموال مؤسسات به وزارت علوم پس از انحلال آنها را پیگیری کرده بودیم.
او افزود: به دستور وزیر وقت، این مسئله را در شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح کردیم و توضیح دادیم که مصادره اموال متعلق به بخش خصوصی پس از انحلال یک مؤسسه، نهتنها مغایر قانون، بلکه برخلاف موازین مسلم شرعی است.
وزیر علوم با اشاره به پیگیریهای قبلی این موضوع در شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: پیشتر نیز برای حل این مسئله اقدام شده بود و شخصاً در جلسات شورا حضور پیدا کردم و دلایل و استدلالهای خود را مطرح کردم. با این حال، در آن مقطع دیدگاههایی بر پایه برخی آرمانها مطرح میشد؛ از جمله اینکه چرا باید فعالان بخش غیردولتی از فعالیت خود سود ببرند یا اساساً چه ضرورتی دارد که آموزش عالی برای کسی منفعت اقتصادی ایجاد کند؟
او تصریح کرد: در دوره اخیر، این موضوع را مجدداً و بهصورت مفصل بررسی کردیم و اموال را مورد دستهبندی قرار دادیم. در نهایت، مادهای با پشتوانه حقوقی محکم و با نگاه مثبت و مساعدت آقای دکتر خسروپناه، این بار در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید.
سیمایی صراف با تأکید بر حمایت وزارت علوم از بخش غیردولتی گفت: حضور ما در این نشست بهخودیخود نشاندهنده اعتقاد جدیمان به ظرفیتهای بخش غیردولتی است. با این حال، همه ما بهعنوان اعضای خانواده آموزش عالی میدانیم که توسعه و گسترش این بخش میتواند پیامدها و آسیبهایی نیز به همراه داشته باشد که یکی از مهمترین آنها افت کیفیت آموزشی است.
افت کیفیت آموزش عالی و گسترش توهم دانایی
وزیر علوم با هشدار نسبت به پیامدهای کاهش کیفیت آموزشی اظهار کرد: افت کیفیت به شکلگیری توهم دانایی منجر میشود. زمانی که دانشگاهها مدرک صادر میکنند، ممکن است افراد تصور کنند به دانش و سواد کافی دست یافتهاند؛ در حالی که چنین تصوری لزوماً با واقعیت همخوانی ندارد. این افراد سپس خود را صاحبنظر میدانند و وارد رقابت با افراد باسواد و متخصص میشوند. امروز این توهم دانایی به یکی از مشکلات جدی کشور تبدیل شده است.
او ادامه داد: یکی دیگر از نتایج افت کیفیت، افزایش صدای شبهعلم از سوی افرادی است که با وجود برخورداری از مدرک دانشگاهی، از دانش کافی برخوردار نیستند. در گذشته، شبهعلم بیشتر از سوی افراد فاقد تحصیلات و تخصص شنیده میشد، اما اکنون این پدیده در میان برخی مدرکداران نیز دیده میشود.
سیمایی صراف درباره مفهوم شبهعلم توضیح داد: شبهعلم به معنای طرح ادعاهای بزرگ بدون ارائه شواهد معتبر یا تکیه بر مدارک ضعیف و محدود، به جای پذیرش شواهد علمی قابل اتکا و نتایج مستند است. در چنین رویکردی، فرد ابتدا نتیجه مورد نظر خود را انتخاب میکند و سپس به دنبال پیدا کردن چند شاهد برای تأیید آن میرود؛ به جای اینکه نتیجهگیری را بر پایه شواهد علمی معتبر انجام دهد.
او خاطرنشان کرد: تداوم این وضعیت به همه آسیب میزند؛ هم به افراد و جامعه امروز و هم به کشور و تاریخ ایران. بنابراین، ارتقای کیفیت آموزش عالی باید به یک اولویت جدی و دغدغه مشترک تمام فعالان این حوزه تبدیل شود.
ضرورت رفع تبعیض میان مؤسسات غیردولتی
وزیر علوم با اشاره به محدودیت زمان و وجود موضوعات متعدد برای بررسی گفت: مسائل دیگری نیز مطرح است که به دلیل پایان یافتن فرصت سخنرانی امکان پرداختن به همه آنها وجود ندارد. با این حال، برخی نکاتی که در این نشست مطرح شد، مورد تأیید من نیز هست. در نحوه برخورد با مؤسسات غیردولتی نوعی تبعیض وجود دارد و انتظار میرود آقای دکتر خسروپناه که در حل مسائل و مشکلات نقش مؤثری دارند، برای برطرف کردن این مسئله اقدام کنند. برخورد عادلانه با تمامی مؤسسات غیردولتی ضروری است.
او در خصوص درخواست برخورداری دانشجویان مؤسسات غیردولتی از تسهیلات و وامهای دانشجویی اظهار کرد: با وجود اینکه در شرایط فعلی با محدودیتها و تنگناهای مالی جدی روبهرو هستیم، اصل این درخواست را قبول داریم و تلاش خواهیم کرد زمینه استفاده گستردهتر و مناسبتر دانشجویان بخش غیردولتی از این حمایتها فراهم شود.
سیمایی صراف همچنین درباره پیشنهاد ایجاد صندوقی مکمل برای پرداخت وام به دانشجویان مؤسسات غیرانتفاعی گفت: این پیشنهاد بسیار خوب و قابل توجه است. با این حال، از آقای دکتر قاسمی که مدیریت یک مجموعه اقتصادی بزرگ را بر عهده دارند، انتظار دارم در زمینه طراحی و اجرای یک نظام مالی مدرن به ما کمک کنند و تجربیات خود را در اختیارمان قرار دهند.
او با اشاره به ظرفیت فناوریهای جدید در ایجاد منابع درآمدی افزود: فناوریهای امروزی به اندازهای پیشرفت کردهاند که میتوانند بدون نیاز به سرمایهگذاریهای سنگین مالی و مادی، زمینه ایجاد درآمدهای قابل توجه را فراهم کنند.
وزیر علوم در ادامه با یادآوری تجربه خود از فعالیت شرکتهای نوپا گفت: به خاطر دارم بیش از ۱۰ سال پیش، گروهی از فعالان استارتآپی به نهاد ریاستجمهوری مراجعه کردند. در آن زمان من نیز مسئولیتی در آن مجموعه داشتم. اعضای این گروه عمدتاً جوانانی در بازه سنی ۲۵ تا ۳۲ سال بودند که تأکید میکردند نه به وام نیاز دارند، نه تسهیلات مالی و نه حتی فضای کاری خاصی میخواهند. درخواست آنها این بود که مانعی بر سر راه فعالیتشان ایجاد نشود تا بتوانند با تکیه بر خلاقیت و فناوری، به کشور خدمت کنند.
کاهش وابستگی دانشگاهها به اعتبارات دولتی
سیمایی صراف با اشاره به ظرفیت اقتصادی شرکتهای بزرگ فعال در کشور گفت: امروز شرکتهای متعددی در ایران فعالیت میکنند که میلیونها مشتری دارند. این مسئله نشان میدهد روشهای تأمین مالی در سالهای اخیر بسیار متنوعتر شده و دیگر نمیتوان تنها به شیوههای سنتی تکیه کرد.
او افزود: از همان روزهای ابتدایی آغاز مسئولیتم در وزارت علوم، یکی از نخستین اقداماتی که در دستور کار قرار دادم، استفاده از یک مشاور اقتصادی و تشکیل میز اقتصادی در وزارتخانه بود. این اقدام دستاوردهای قابل توجهی برای ما داشت و امکان انجام فعالیتهای بزرگی را فراهم کرد که اکنون فرصت تشریح آنها وجود ندارد. دستکم یکی از نتایج مهم این رویکرد، شکلگیری این نگاه بود که دانشگاهها نباید برای تأمین منابع مالی خود صرفاً به صندوق دولت متکی باشند.
وزیر علوم با تأکید دوباره بر ضرورت استقلال مالی تدریجی دانشگاهها اظهار کرد: دانشگاهها باید بهتدریج وابستگی خود را به منابع دولتی کاهش دهند و برای تأمین هزینههایشان صرفاً چشم به حمایتهای مالی دولت نداشته باشند. البته این به معنای حذف کامل کمکهای دولتی نیست و صفر شدن سهم دولت نیز رویکرد درستی نخواهد بود.
او برای توضیح ضرورت تداوم حمایت دولت از دانشگاهها گفت: حتی در میان ۱۰ دانشگاه برتر جهان نیز دولتها به دانشگاهها کمک مالی میکنند تا آن مراکز بتوانند جایگاه خود را ارتقا دهند و به رتبه نخست دانشگاههای دنیا دست پیدا کنند.
سیمایی صراف در پایان با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیتهای بخش غیردولتی برای توسعه آموزش عالی اظهار کرد: مسیرهای متعددی برای پیشرفت وجود دارد و ما نیز با اقدامات انجامشده، اعتقاد و اعتماد خود را به بخش غیردولتی نشان دادهایم. امیدواریم با مشارکت و همفکری خلاقانه همه فعالان این حوزه بتوانیم نظام آموزش عالی باکیفیت، پرافتخار، پیشرو و برخوردار از تعهد، اخلاق و مسئولیت اجتماعی ایجاد کنیم؛ نظامی که بتواند در حل مشکلات جامعه نیز نقش مؤثری داشته باشد.