۵ پیشنهاد موسویان برای نقشآفرینی چین در پایان تنشها و تقویت امنیت خلیج فارس

سیدحسین موسویان، دیپلمات پیشین ایران، با اشاره به ظرفیت چین برای ایفای نقش در حل بحران ایران، تأکید کرد: اگر چین و سایر قدرتهای بزرگ بتوانند به توقف تقابل نظامی، ازسرگیری مذاکرات معتبر درباره برنامه هستهای ایران، تقویت نظام بینالمللی منع اشاعه و شکلگیری سازوکار امنیتی مبتنی بر همکاری در خلیج فارس کمک کنند، بحران ایران میتواند به نمونهای شاخص از اثربخشی عملی «ابتکار حکمرانی جهانی چین» تبدیل شود.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، موسویان در نشست بینالمللی «بررسی ابتکار حکمرانی جهانی چین و اجلاس سهجانبه شی جینپینگ، پوتین و ترامپ» که به میزبانی نشریه ائتلاف بینالمللی صلح و نشریه بررسی اطلاعات راهبردی برگزار شد، گفت: بحران ایران میتواند معیار مهمی برای ارزیابی اعتبار و کارآمدی عملی ابتکار حکمرانی جهانی چین باشد.
به گفته او، این بحران فرصتی فراهم کرده است تا مشخص شود ابتکار شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، تا چه اندازه میتواند از چارچوب اصول و مواضع سیاسی فراتر برود و در حل یکی از پیچیدهترین مسائل امنیتی جهان نقش مؤثری ایفا کند.
پنج اصل حکمرانی جهانی چین و ارتباط آن با بحران ایران
دیپلمات پیشین ایران با بیان اینکه هر پنج محور اصلی ابتکار حکمرانی جهانی چین با وضعیت ایران ارتباط مستقیم دارد، به تشریح این اصول پرداخت.
نخست؛ برابری حاکمیتی کشورها: بر اساس این اصل، تمامی کشورها فارغ از وسعت جغرافیایی، قدرت نظامی یا توان اقتصادی باید در نظام بینالملل از حقوق برابر برخوردار باشند. از این منظر، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی ایران نیز باید همانند سایر کشورها مورد احترام قرار گیرد و اختلافات آمریکا، اسرائیل و کشورهای منطقه با ایران نباید از طریق تهدید نظامی یا استفاده از زور حلوفصل شود.
دوم؛ حاکمیت قانون بینالمللی: موسویان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را نمونهای آشکار از نقض مقررات بینالمللی و منشور سازمان ملل متحد دانست و بر ضرورت اجرای یکسان حقوق بینالملل و پرهیز از برخوردهای دوگانه تأکید کرد.
او یادآور شد ایران بهعنوان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، بر اساس ماده چهارم این معاهده، حق بهرهمندی صلحآمیز از انرژی هستهای را دارد و در عین حال موظف به رعایت تعهدات خود در زمینه عدم اشاعه و همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی است.
به اعتقاد وی، دستیابی به راهکاری پایدار مستلزم رعایت همزمان حقوق و مسئولیتهای ایران است؛ به این معنا که جامعه جهانی باید حقوق قانونی هستهای ایران را به رسمیت بشناسد و ایران نیز با اجرای تعهدات و فراهم کردن شفافیت مورد نیاز، اعتماد بینالمللی را تقویت کند.
سوم؛ چندجانبهگرایی: به گفته موسویان، تجربه مذاکرات هستهای ایران نشان داده است که مسائل پیچیده بینالمللی از طریق تصمیمهای یکجانبه، فشار نظامی و تحریم به نتیجه پایدار نمیرسند و حلوفصل آنها به گفتوگو و همکاری چندجانبه نیاز دارد.
او توافق هستهای برجام را نمونهای از توانایی دیپلماسی چندجانبه در حل اختلافات دشوار دانست و گفت خروج آمریکا از این توافق در سال ۲۰۱۸، در شرایطی که آژانس بینالمللی انرژی اتمی پایبندی ایران به تعهدات هستهای خود را تأیید میکرد، اعتماد به دوام توافقهای بینالمللی را بهشدت کاهش داد.
موسویان در همین زمینه این پرسش را مطرح کرد که اگر یک قدرت جهانی بتواند توافقهای حاصل از مذاکرات بینالمللی را بهصورت یکجانبه نقض کند، چگونه میتوان دیگر کشورها را به مذاکره، سازش و پذیرش تعهدات متقابل ترغیب کرد؟
چهارم؛ مردممحوری: این اصل بر آن تأکید دارد که سازوکارهای حکمرانی جهانی باید در راستای ارتقای رفاه، امنیت و کیفیت زندگی مردم باشند، نه اینکه به ابزاری برای رقابتهای ژئوپلیتیکی دولتها تبدیل شوند.
موسویان خاطرنشان کرد پیامدهای جنگ، تحریم، انزوای اقتصادی و ناامنی منطقهای تنها دولتها را درگیر نمیکند، بلکه فشارهای سنگینی بر زندگی شهروندان عادی وارد میسازد و همزمان بازارهای جهانی انرژی، تجارت، سرمایهگذاری و امنیت اقتصادی بینالمللی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
پنجم؛ نتیجهگرایی و دستیابی به دستاوردهای عملی: بر مبنای این اصل، همکاریهای بینالمللی نباید صرفاً به بیان اصول و اعلام تعهدات سیاسی محدود بمانند، بلکه باید دستاوردهای قابل سنجش و ملموسی به همراه داشته باشند.
در ارتباط با پرونده ایران، تحقق چنین رویکردی به پایان تقابل نظامی، بازگشت به مسیر دیپلماسی، برطرف کردن نگرانیهای هستهای و ایجاد یک چارچوب امنیتی پایدار در منطقه نیاز دارد.
پنج پیشنهاد موسویان برای نقشآفرینی چین در بحران ایران
موسویان در ادامه، پنج راهکار عملی را برای مشارکت چین در مدیریت و حل بحران ایران مطرح کرد.
او با اشاره به اینکه چین عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد، یکی از قدرتهای بزرگ جهان و دارای روابط با ایران، آمریکا و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس است، این کشور را برخوردار از موقعیتی ویژه برای کمک به حل بحران دانست و پیشنهادهای خود را به این شرح ارائه کرد:
۱. آغاز مسیر تازه مذاکرات چندجانبه: چین میتواند زمینه برگزاری مذاکراتی با حضور ایران، آمریکا، چین، روسیه، کشورهای خلیج فارس و نمایندگان اروپا را فراهم کند. هدف از این گفتوگوها باید پایان دادن به رویاروییها و تدوین چارچوبی پایدار برای حل اختلافات باشد.
۲. ازسرگیری توافق قاهره میان ایران و آژانس: به پیشنهاد موسویان، چین میتواند از احیای توافق سپتامبر ۲۰۲۵ میان سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، حمایت کند.
این توافق با هدف ازسرگیری بازرسیهای هستهای در ایران در چارچوب موافقتنامه پادمان منعقد شد و اجرای آن میتواند به بازگشت راستیآزمایی مؤثر، رسیدگی به موضوعات باقیمانده پادمانی و احیای اعتماد بینالمللی کمک کند.
۳. ایجاد ممنوعیت دائمی برای حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیز: موسویان پیشنهاد کرد چین برای دستیابی به تفاهمی بینالمللی تلاش کند که بر اساس آن، حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیز تحت نظارت آژانس، مطابق قواعد بینالمللی، بهصورت دائمی ممنوع شود و اختلافات مرتبط با موضوع هستهای تنها از مسیر دیپلماسی پیگیری شوند.
۴. پیوند رفع تحریمها با تعهدات هستهای قابل راستیآزمایی: از دیدگاه این دیپلمات پیشین، چین میتواند برای شکلگیری توافقی پایدار بر پایه تعهدات متقابل تلاش کند. در چنین چارچوبی، کاهش تدریجی تحریمهای ضدایرانی باید همزمان با اجرای مرحلهای تعهدات هستهای قابل راستیآزمایی از سوی ایران انجام شود و امتیازها به یک طرف محدود نماند.
۵. مشارکت در ایجاد امنیت و همکاری منطقهای در خلیج فارس: چین میتواند با تقویت همکاریهای مشترک میان کشورهای حاشیه خلیج فارس، در شکلگیری نظامی مبتنی بر همکاری و امنیت جمعی در این منطقه نقشآفرینی کند.
پیشنهاد ایجاد ساختار امنیتی مشترک در خلیج فارس
موسویان در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد که حتی دستیابی به توافق هستهای نیز بهتنهایی قادر به رفع همه چالشهای نظامی، تنشهای منطقهای و نگرانیهای امنیتی متقابل طرفهای درگیر در جنگ جاری نخواهد بود.
او با اشاره به اینکه طی دو دهه گذشته بارها پیشنهاد ایجاد «نظام جدید امنیت و همکاری در خلیج فارس» را با مشارکت ایران، عراق و شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس مطرح کرده است، گفت در کتاب خود با عنوان «ساختار جدید امنیت، صلح و همکاری در خلیج فارس» نیز نقشه راهی جامع به همراه برنامه اقدام عملی برای تحقق این ساختار ارائه کرده است.
به گفته او، این چارچوب بر مجموعهای از اصول استوار است که از جمله آنها میتوان به احترام به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها، خودداری از تجاوز، عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها، رعایت منافع مشروع امنیتی همه کشورهای منطقه و حل مسالمتآمیز اختلافات از طریق گفتوگو اشاره کرد.
تأمین امنیت دریایی و تضمین آزادی کشتیرانی، همکاری مشترک برای مقابله با تروریسم و افراطگرایی، تقویت اعتماد منطقهای، افزایش شفافیت نظامی و ایجاد خاورمیانه عاری از سلاحهای هستهای و دیگر سلاحهای کشتار جمعی نیز از دیگر محورهای پیشنهادی این ساختار است.
تأکید بر جایگاه بینالمللی امنیت خلیج فارس
این دیپلمات پیشین ایران با اشاره به ظرفیت چین برای نزدیک کردن کشورهای منطقه به یکدیگر، نقش این کشور را در تسهیل گفتوگوها و شکلگیری همکاریهای منطقهای سازنده ارزیابی کرد.
موسویان تأکید کرد اهمیت راهبردی خلیج فارس تنها به کشورهای ساحلی آن محدود نمیشود، بلکه این منطقه برای اقتصاد جهانی و امنیت انرژی بینالمللی نیز اهمیت حیاتی دارد. بر همین اساس، امنیت خلیج فارس باید نه صرفاً یک موضوع منطقهای، بلکه منفعتی مشترک برای جامعه بینالمللی تلقی شود.
عضو پیشین تیم مذاکرهکننده هستهای ایران در پایان گفت: اگر چین و دیگر قدرتهای بزرگ بتوانند در توقف رویارویی نظامی، بازگشت مذاکرات معتبر درباره برنامه هستهای ایران، تقویت نظام بینالمللی عدم اشاعه و ایجاد ساختار امنیتی مبتنی بر همکاری در خلیج فارس نقش مؤثری ایفا کنند، بحران ایران میتواند به نمونهای مهم از کارآمدی عملی «ابتکار حکمرانی جهانی چین» تبدیل شود.