کانی‌های غیرفلزی، زغال‌سنگ و دارویی‌ها؛ پیشتازان بازدهی بورس در سال ۱۴۰۵
ارزیابی عملکرد صنایع بورسی در هفت ماه نخست سال جاری نشان می‌دهد، اگرچه پس از بازگشایی بازار سهام، بیشتر گروه‌ها با افزایش قابل‌توجه شاخص روبه‌رو شدند، میزان رشد و بازدهی صنایع یکسان نبوده است. در این میان، کانی‌های غیرفلزی، زغال‌سنگ و محصولات دارویی بیشترین بازدهی را به ثبت رساندند و در صدر جدول قرار گرفتند.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، در سوی دیگر، گروه‌های خودرو، حمل‌ونقل و محصولات کامپیوتری با رشد کمتری همراه شدند. صنایع فولادی و پتروشیمی نیز پس از خسارات ناشی از جنگ، با مسئله بازسازی و احیای ظرفیت تولید دست‌وپنجه نرم کردند. از طرفی، تغییر فرمول محاسبه قیمت خوراک و فرآورده‌های نفتی، چشم‌انداز سودآوری شرکت‌های پالایشی را تحت تأثیر قرار داد.
هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵ برای بازار سرمایه ایران دوره‌ای پرتحول و همراه با رویدادهای متعدد بود. وقوع جنگ، توقف نزدیک به ۸۰ روزه معاملات، بازگشایی مرحله‌ای بورس از ۲۹ اردیبهشت، آسیب‌دیدن برخی صنایع بزرگ، نوسان‌های ارزی و تغییر سیاست‌های اقتصادی دولت، از جمله عواملی بودند که بر روند فعالیت و عملکرد گروه‌های بورسی اثر گذاشتند.
در نگاه نخست، رشد شاخص کل و افزایش قیمت سهام در شمار زیادی از گروه‌ها می‌تواند نشانه بازگشت رونق به بازار سرمایه تلقی شود؛ با این حال، بررسی دقیق‌تر عملکرد صنایع حاکی از آن است که این روند صعودی به شکل برابر میان همه گروه‌ها توزیع نشده است. افزون بر این، برخی صنایع با وجود افزایش قیمت سهام، همچنان با محدودیت‌های عملیاتی و کاهش ظرفیت تولید مواجه‌اند.
کانی‌های غیرفلزی در جایگاه نخست بازدهی بورس
بررسی عملکرد ۴۱ صنعت فعال در بورس تهران طی بازه زمانی ۲۹ اردیبهشت تا ۲۹ مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد شاخص ۴۰ صنعت افزایش یافته و تنها یک صنعت با افت شاخص روبه‌رو شده است. میانگین رشد شاخص صنایع در این دوره به ۱۳۳ درصد رسید و بازدهی ۲۰ صنعت از این میانگین فراتر رفت.
طبق گزارش‌های رسمی، گروه کانی‌های غیرفلزی با ثبت رشد ۲۸۰.۶ درصدی بیشترین بازدهی را در میان صنایع بورسی به دست آورد. زغال‌سنگ با افزایش ۲۶۷.۳ درصدی در رتبه دوم ایستاد و صنعت مواد و محصولات دارویی نیز با رشد ۲۴۸ درصدی جایگاه سوم را کسب کرد. محصولات فلزی با بازدهی ۲۳۱.۶ درصدی چهارمین گروه برتر بودند و شاخص صنعت رادیویی نیز ۲۱۷.۹ درصد افزایش یافت.
در همین مدت، شاخص گروه زراعت ۲۰۹.۸ درصد و صنعت غذایی به‌جز قند ۲۰۹ درصد رشد کرد. محصولات کاغذی با ۱۹۱.۹ درصد، سایر معادن با ۱۸۵.۶ درصد و انتشار و چاپ با ۱۸۴.۱ درصد افزایش شاخص، دیگر گروه‌های حاضر در فهرست ۱۰ صنعت برتر بودند.
در میان گروه‌های بزرگ و تأثیرگذار بازار نیز فرآورده‌های نفتی رشد ۱۶۷ درصدی را تجربه کردند. شاخص استخراج کانه‌های فلزی ۱۷۵.۷ درصد، سیمان ۱۵۷.۲ درصد و فلزات اساسی ۱۵۱.۱ درصد افزایش یافت.
در مقابل، حمل‌ونقل با رشد ۵۶ درصدی، خودرو با ۵۲.۳ درصد، لاستیک و پلاستیک با ۴۹.۵ درصد و محصولات کامپیوتری و الکترونیک با ۳۷ درصد، در میان گروه‌هایی قرار گرفتند که کمترین میزان افزایش شاخص را داشتند. تنها صنعت تأمین آب، برق و گاز نیز در این بازه افت ۴.۵ درصدی را ثبت کرد.
مقایسه این ارقام نشان می‌دهد در دوره پس از بازگشایی بورس، برخی گروه‌های کوچک‌تر و صنایعی که سهم کمتری در وزن شاخص کل دارند، بازدهی بیشتری نسبت به تعدادی از صنایع بزرگ بازار به دست آورده‌اند.
صف‌های خرید و فروش؛ نشانه‌ای از تغییر رفتار معاملات
تعداد نمادهایی که با صف خرید یا صف فروش به کار خود پایان می‌دهند، یکی دیگر از شاخص‌های مورد استفاده برای ارزیابی وضعیت بازار است. در هفته‌های نخست پس از بازگشایی بورس، تقاضا برای سهام بسیاری از شرکت‌ها افزایش پیدا کرد و در برخی روزها شمار قابل‌توجهی از نمادها با صف خرید مواجه شدند.
برای مثال، در پنجم مهرماه، معاملات ۵۲۷ نماد با صف خرید به ارزش تقریبی هشت هزار و ۱۰۴ میلیارد تومان به پایان رسید. در همان روز، ۲۲ نماد صف فروش داشتند که ارزش مجموع این صف‌ها حدود ۳۹۱ میلیارد تومان بود.
با وجود این، برتری تقاضا در تمام روزهای بعد ادامه پیدا نکرد و بازار در برخی مقاطع مهرماه با افزایش فشار فروش و کاهش شاخص گروه‌های صنعتی روبه‌رو شد.
گزارش‌های هفتگی نیز حاکی از آن است که در هفته منتهی به ۲۲ مهر، یعنی از ۱۸ تا ۲۲ مهرماه، شاخص ۳۰ صنعت از مجموع ۴۱ صنعت مثبت بود و ۱۱ شاخص کاهش یافت. در این بازه، هتل و رستوران با رشد ۱۵.۶ درصدی بیشترین بازدهی هفتگی را داشت. سیمان با ۱۴.۵ درصد و استخراج نفت به‌جز اکتشاف با ۱۳.۹ درصد افزایش شاخص، در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند.
البته اطلاعات تجمیعی و تفکیک‌شده صف‌های خرید و فروش صنایع برای کل دوره هفت‌ماهه در دسترس نیست؛ بنابراین نمی‌توان بر مبنای آمار یک روز مشخص، صنعتی را به‌عنوان گروه دارای بیشترین صف خرید یا فروش در تمام این مدت معرفی کرد.
فولادسازان در مسیر جبران خسارات جنگی و احیای تولید
در میان صنایع بزرگ حاضر در بورس، گروه فولاد از جمله بخش‌هایی بود که جنگ به‌طور مستقیم فعالیت عملیاتی آن را تحت تأثیر قرار داد. در جریان حملات، فولاد مبارکه و فولاد خوزستان آسیب دیدند و بخشی از ظرفیت تولید این دو مجموعه از مدار خارج شد.
فولاد مبارکه در اطلاعیه‌ای که ۱۳ فروردین منتشر کرد، از توقف کامل خطوط تولید خود به دلیل خسارت به تأسیسات مرتبط با فرایند تولید خبر داده بود.
با گذشت زمان، اقدامات بازسازی این مجموعه‌ها آغاز شد. وزیر صنعت، معدن و تجارت اعلام کرد بخش عمده کوره‌های فولاد مبارکه که فعالیتشان متوقف شده بود، بار دیگر به چرخه تولید بازگشته‌اند. به گفته وی، تجهیزات مربوط به کوره‌های احیا نیز در حال بازگشت به مدار فعالیت هستند.
از سوی دیگر، آمار عملکرد صنایع در پنج ماه پس از بازگشایی بازار نشان می‌دهد شاخص گروه فلزات اساسی ۱۵۱.۱ درصد رشد کرده است. این موضوع بیانگر آن است که سهام شرکت‌های این گروه، با وجود آسیب‌های واردشده به فعالیت عملیاتی آن‌ها، از روند صعودی بازار سهام تأثیر پذیرفته‌اند.
با این حال، افزایش شاخص فلزات اساسی را نمی‌توان به معنای احیای کامل تولید یا بازگشت قطعی سودآوری شرکت‌های فولادی دانست. رشد نرخ فروش محصولات، تغییرات نرخ ارز، انتظارات تورمی و پیش‌بینی‌ها درباره بازسازی ظرفیت تولید نیز از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر قیمت سهام این شرکت‌ها اثرگذار باشند.
تغییر فرمول قیمت‌گذاری خوراک؛ چالش تازه پالایشگاه‌های بورسی
تغییر دستورالعمل قیمت‌گذاری خوراک و فرآورده‌های نفتی پالایشگاه‌ها از مهم‌ترین تصمیم‌های سیاستی اثرگذار بر بازار سرمایه در مهرماه بود. بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، مصوبه تازه هیئت وزیران از ابتدای مهرماه مبنای محاسبات صنعت پالایش قرار گرفته و جایگزین ابلاغیه پیشین وزارت نفت شده است.
برآوردها درباره سود شش پالایشگاه بورسی نشان می‌دهد اجرای این مصوبه می‌تواند سودآوری این صنعت را حدود ۱۰ درصد کاهش دهد. همچنین در یکی از سناریوهای پیش‌بینی، با فرض بازگشت کرک‌اسپردها به میانگین، سود شرکت‌ها در سال ۱۴۰۶ در مقایسه با شرایط مبتنی بر مصوبه قبلی، احتمالاً ۲۶ درصد کمتر خواهد بود.
البته تمام بندهای مصوبه جدید اثر منفی بر پالایشگاه‌ها ندارند و در بخش‌هایی مانند تخفیف میعانات گازی و جریمه‌های کیفی نیز تغییراتی در نظر گرفته شده است.
با این وجود، کاهش میزان تخفیف نفت خام، وجود ابهام در برخی بندهای دستورالعمل تازه و نگرانی‌ها درباره چگونگی تسویه مطالبات پالایشگاه‌ها از دولت، همچنان از مهم‌ترین ریسک‌های پیش‌روی این گروه بورسی به شمار می‌روند.
