ظریف: نشست‌های «نه به جنگ» در شرایط تهدید نظامی پیام معکوس دارد؛ مذاکره تسلیم نیست
محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه ایران، با تأکید بر ضرورت حفظ همبستگی داخلی در شرایط تهدید خارجی، هشدار داد که برگزاری نشست‌هایی با عنوان «نه به جنگ» در وضعیت کنونی ممکن است از سوی طرف مقابل به‌عنوان نشانه‌ای از اختلافات داخلی برداشت شود و بر محاسبات آن برای افزایش فشار بر ایران تأثیر بگذارد.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، ظریف در گفت‌وگو با خبرگزاری آریا، درباره پیشنهاد مذاکره با آمریکا و احتمال تکرار تجربه توافق هسته‌ای برجام گفت که تدوین سیاست خارجی بدون بهره‌گیری از تجربه‌های گذشته امکان‌پذیر نیست. او مذاکره را ابزاری در سیاست خارجی دانست و تأکید کرد که استفاده از این ابزار به معنای اعتماد سیاسی به طرف مقابل نیست.
وزیر پیشین امور خارجه با اشاره به خروج آمریکا از برجام اظهار داشت که این تجربه، آسیب‌پذیری توافق‌هایی را نشان داد که سازوکارهای کافی برای مقابله با نقض تعهدات در آن‌ها پیش‌بینی نشده باشد.
به گفته ظریف، مسئله اصلی در شرایط کنونی صرفاً اعتماد یا بی‌اعتمادی به آمریکا نیست؛ بلکه باید بررسی کرد که آیا می‌توان چارچوبی طراحی کرد که در آن تعهدات طرفین و منافعی که برای ایران در نظر گرفته می‌شود، قابل اندازه‌گیری و راستی‌آزمایی باشد.
او همچنین خاطرنشان کرد که در روابط بین‌الملل هیچ تضمین مطلقی وجود ندارد، اما می‌توان با اقداماتی مانند اجرای مرحله‌ای توافق، رعایت تناسب در اقدامات متقابل، راستی‌آزمایی تعهدات و تعیین پیامدهای مشخص برای نقض توافق، احتمال بروز خطر را کاهش داد.
ظریف: مذاکره در شرایط فشار الزاماً به معنای تسلیم نیست
ظریف در واکنش به این دیدگاه که مذاکره در فضای فشار و تهدید به معنای تسلیم شدن است، گفت قرار گرفتن در شرایط فشار لزوماً به معنای تسلیم نیست؛ همان‌طور که انجام مذاکره از موضع قدرت نیز به‌خودی‌خود پیروزی را تضمین نمی‌کند.
وی توضیح داد که اگر طرف مقابل خواسته‌های حداکثری خود را تحمیل کند و ایران نیز بدون دریافت امتیازی متناسب با آن‌ها موافقت کند، انتقاد از چنین روندی قابل قبول خواهد بود. با این حال، به اعتقاد او، اگر دیپلماسی بتواند هزینه تهدیدها را کاهش دهد و منافع مشخصی برای کشور به همراه داشته باشد، نمی‌توان آن را نشانه ضعف دانست.
وزیر پیشین امور خارجه تأکید کرد که هر مسیر دیپلماتیک باید بر پایه هدفی روشن و با در نظر گرفتن خطوط قرمز، معیارهای ارزیابی و نقطه خروج مشخص طراحی شود تا امکان ارزیابی نتایج آن وجود داشته باشد.
تنگه هرمز؛ اهرم راهبردی ایران و ضرورت مدیریت هزینه‌ها
ظریف در بخش دیگری از این گفت‌وگو، درباره حساسیت‌های مرتبط با تنگه هرمز اظهار داشت که باید میان حاکمیت ملی، حقوق قانونی ایران و سازوکارهای همکاری منطقه‌ای تفاوت قائل شد.
او تنگه هرمز را موقعیتی ممتاز از نظر راهبردی برای ایران توصیف کرد و گفت اهمیت سیاست‌گذاری در این حوزه به چگونگی تبدیل این موقعیت به امنیت بیشتر، ارتقای جایگاه منطقه‌ای و دستیابی به منافع اقتصادی پایدار بستگی دارد.
به گفته ظریف، بهره‌گیری از یک اهرم قدرت با مصرف کردن یا از بین بردن آن تفاوت دارد. ارزش چنین اهرمی زمانی حفظ می‌شود که بتوان از آن برای ترغیب طرف مقابل به پذیرش ترتیباتی در راستای منافع کشور استفاده کرد، نه اینکه به عاملی برای تحمیل هزینه‌های سنگین و بلندمدت تبدیل شود.
وی همچنین هشدار داد که بررسی پیامدهای اقتصادی انسداد احتمالی آبراهه‌ها ضروری است. به اعتقاد او، نادیده گرفتن هزینه‌های یک تصمیم باعث از میان رفتن آن‌ها نمی‌شود؛ بنابراین، تصمیم‌گیران باید پیامدهای اقتصادی و راهبردی اقدام کردن یا اقدام نکردن را به‌صورت هم‌زمان ارزیابی کنند.
دیپلماسی و توان دفاعی؛ دو مؤلفه مکمل امنیت ملی
وزیر پیشین امور خارجه در پاسخ به دیدگاه‌هایی که میان میدان و دیپلماسی تقابل ایجاد می‌کنند، گفت این دو حوزه را متضاد یکدیگر نمی‌داند.
ظریف امنیت ملی را حاصل تعامل چند مؤلفه دانست که توان نظامی، دیپلماسی، پایداری اقتصادی، انسجام اجتماعی و فناوری را دربر می‌گیرد.
او توضیح داد که توان نظامی می‌تواند نقش بازدارنده در برابر تهدیدها داشته باشد، در حالی که دیپلماسی ظرفیت دفاعی را به دستاوردهای سیاسی پیوند می‌دهد و به کاهش احتمال درگیری کمک می‌کند.
به گفته وی، توان نظامی در صورت فقدان هدف سیاسی مشخص ممکن است هزینه‌هایی به همراه داشته باشد و دیپلماسی نیز اگر از پشتوانه میدانی برخوردار نباشد، در برابر فشارها آسیب‌پذیر خواهد بود.
ظریف با تأکید بر اینکه دیپلماسی جایگزین قدرت دفاعی نیست، آن را مکمل این قدرت دانست و هماهنگی مؤثر میان نهادهای امنیتی و دستگاه دیپلماسی را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای تأمین امنیت ملی عنوان کرد.
هشدار ظریف درباره پیامدهای نشست‌های «نه به جنگ» در شرایط تهدید
ظریف در پاسخ به پرسشی درباره موافقت یا مخالفت با برگزاری نشست‌هایی با عنوان «نه به جنگ» در شرایط کنونی، نسبت به پیامدهای احتمالی این اقدامات هشدار داد.
او گفت معنا و پیامد هر اقدام اجتماعی یا سیاسی به شرایط زمانی و محیطی آن وابسته است. از این رو، در وضعیتی که تهدید نظامی علیه کشور جدی باشد، باید بررسی کرد که یک اقدام مشخص، هزینه تصمیم‌گیری برای جنگ را از دید طرف مقابل افزایش می‌دهد یا کاهش.
به اعتقاد ظریف، چنین نشست‌هایی در شرایط عادی می‌توانند بیانگر تمایل جامعه به صلح باشند؛ اما در وضعیت تهدید جدی نظامی، این احتمال وجود دارد که طرف مقابل آن‌ها را نشانه ضعف، اختلافات داخلی یا کاهش همبستگی ملی تلقی کند.
وی همچنین گفت از نگاه او، زمانی که دونالد ترامپ و اندیشکده‌های واشنگتن جامعه ایران را دچار چنددستگی ارزیابی کنند، احتمال افزایش فشارها بیشتر می‌شود. در مقابل، نمایش همبستگی مردم در برابر تهدید خارجی می‌تواند هزینه تصمیم‌های ماجراجویانه را برای دولت آمریکا افزایش دهد.
ظریف در پایان تأکید کرد که صلح‌طلبی، اگر بدون توجه به شرایط زمانی و مقتضیات امنیتی دنبال شود، ممکن است ناخواسته خطرات را افزایش دهد. او حفظ انسجام داخلی را اولویت نخست کشور در شرایط کنونی دانست و وحدت ملی را مهم‌ترین عامل بازدارنده در برابر وقوع جنگ توصیف کرد.
