روزنامه جمهوری اسلامی: نامه ونس فرصتی برای دیپلماسی است؛ مذاکره با آمریکا به معنای تسلیم نیست
روزنامه جمهوری اسلامی در یادداشتی با اشاره به پیام معاون رئیس‌جمهور آمریکا برای ازسرگیری مذاکرات، تأکید کرد که در شرایط کنونی، این پیشنهاد می‌تواند هم تلاشی برای فریب و خرید زمان باشد و هم فرصتی برای جلوگیری از بازگشت جنگ. به نوشته این روزنامه، مناقشه تهران و واشنگتن از مرحله مهار تنش و چانه‌زنی عبور کرده و به نقطه‌ای رسیده است که تصمیم‌گیری درباره مسیر آینده اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، روزنامه جمهوری اسلامی در این یادداشت نوشت: آیا می‌توان بدون اعتماد به آمریکا، از ظرفیت دیپلماسی برای تأمین منافع کشور و نظام بهره گرفت؟
در ادامه این یادداشت آمده است که مدیریت کشور در شرایط دشوار، بیش از هر چیز به تصمیم‌گیری به‌موقع نیاز دارد. بنابراین، حتی اگر احتمال دستیابی به توافق اندک باشد و پس از انتخابات آمریکا خطر جنگ افزایش یابد، پذیرش پیشنهاد گفت‌وگو و برگزاری دیدار در روزهای آینده می‌تواند از نظر تاکتیکی و راهبردی اهمیت داشته باشد.
نخست آنکه چنین دیداری ممکن است از حمله مجدد آمریکا جلوگیری کند یا دست‌کم توجیه و اجرای آن را دشوارتر سازد.
دوم آنکه نباید در افکار عمومی جهان این تصور شکل بگیرد که واشنگتن مسیر دیپلماسی را باز گذاشته، اما تهران از ورود به آن خودداری کرده است. پذیرش گفت‌وگو به معنای باز نگه داشتن راهی است که شاید بتواند کشور را از تحمل هزینه‌های سنگین‌تر دور کند. از این رو، نباید اجازه داد جنگ به‌عنوان سرنوشتی اجتناب‌ناپذیر برای ایران معرفی شود.
عبور از اختلاف بر سر ترتیب مذاکرات و کاهش تحریم‌ها
بر اساس این یادداشت، آمریکا خواهان ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای پیش از کاهش تحریم‌هاست، در حالی که ایران رفع تحریم‌ها را پیش‌شرط ورود به گفت‌وگو می‌داند. اگر دو طرف بر سر تقدم و تأخر این مراحل پافشاری کنند، ممکن است پیش از پرداختن به اختلاف‌های اصلی، فرصت و زمان از دست برود.
روزنامه جمهوری اسلامی راه عبور از این بن‌بست را طراحی یک بسته جامع و هم‌زمان می‌داند؛ بسته‌ای که در آن اقدامات هسته‌ای، کاهش تحریم‌ها و ترتیبات مرتبط با تنگه هرمز در قالب یک جدول زمانی مشترک تعریف شوند و تعهدات متقابل و سازوکارهای روشن راستی‌آزمایی نیز در نظر گرفته شود.
ضرورت هماهنگی سیاسی برای دستیابی به توافقی معتبر
در بخش دیگری از یادداشت، بر اهمیت انسجام در تصمیم‌گیری و برخورداری مذاکره‌کنندگان از پشتوانه سیاسی یکپارچه تأکید شده است. به نوشته این روزنامه، مذاکره‌کننده‌ای که از حمایت هماهنگ ساختار سیاسی برخوردار نباشد، نمی‌تواند به توافقی معتبر و قابل اجرا دست یابد.
اگر مواضع رسمی کشور هر بار با اظهارات جریان‌ها یا مراکز قدرت دیگر تضعیف شود، طرف مقابل ممکن است به این نتیجه برسد که توافق با تهران از ضمانت اجرایی کافی برخوردار نیست.
از این منظر، نامه ونس می‌تواند فرصتی برای شکل‌گیری موضعی واحد و برخوردار از حمایت حاکمیتی باشد. پاسخ ایران، طبق این یادداشت، باید بر پایه تصمیمی روشن در عالی‌ترین سطح کشور تنظیم شود و مأموریتی مشخص، اختیارات کافی و حمایت همه نهادهای مسئول را برای مذاکره‌کنندگان فراهم کند.
این روزنامه همچنین هشدار داده است که تضعیف یا تخریب مذاکره‌کنندگان پیش از آغاز گفت‌وگوها، تنها از قدرت چانه‌زنی کشور می‌کاهد.
پنج اصل برای جلوگیری از فرسایشی شدن دیپلماسی
نویسنده یادداشت، احتمال اینکه پیشنهاد مذاکره با هدف فریب یا خرید زمان مطرح شده باشد را نگرانی قابل‌توجهی می‌داند، اما تأکید می‌کند که چنین احتمالی نباید بهانه‌ای برای کنار گذاشتن مسیر دیپلماسی شود.
در این چارچوب، رعایت چند اصل ضروری عنوان شده است:
۱. حفظ آمادگی دفاعی: توان دفاعی کشور باید بدون وقفه حفظ شود تا ورود به مذاکره به‌عنوان عقب‌نشینی یا قرار گرفتن در موضع ضعف تلقی نشود.
۲. تعیین دقیق دستورکار: اهداف مذاکرات، موضوعات مورد بحث و خطوط قرمز باید پیش از آغاز دیدار به‌روشنی مشخص شوند.
۳. تعیین زمان‌بندی روشن: برای مراحل مختلف گفت‌وگو باید مهلت‌های مشخصی در نظر گرفته شود تا مذاکرات به روندی فرسایشی و بی‌پایان تبدیل نشود.
۴. استفاده از ظرفیت میانجی‌ها: بهره‌گیری از نقش کشورهایی مانند قطر، ترکیه و پاکستان می‌تواند به تسهیل گفت‌وگوها و ثبت تعهدات متقابل کمک کند.
۵. تبیین موضع ایران در افکار عمومی جهان: ایران باید ابتکار عمل در عرصه دیپلماسی عمومی را در دست داشته باشد و به‌روشنی اعلام کند که از گفت‌وگو استقبال می‌کند، اما پذیرش مذاکره را به تأمین منافع ملی، تعهدات متقابل و تضمین‌های قابل راستی‌آزمایی گره می‌زند.
استدلال منتقدان؛ مذاکره زیر فشار ممکن است به امتیازدهی منجر شود
در ادامه یادداشت، به دیدگاه مخالفان مذاکره نیز پرداخته شده است. منتقدان معتقدند امتیاز دادن در شرایطی که تهدید بر کشور سایه انداخته، مذاکره واقعی نیست و می‌تواند به معنای تسلیم در برابر فشار تلقی شود.
از نگاه این گروه، ابهام در مواضع دونالد ترامپ نیز تردیدهایی درباره هدف واقعی نامه اخیر ایجاد می‌کند. آن‌ها احتمال می‌دهند که این نامه، به‌جای آنکه نشانه اراده‌ای جدی برای حل اختلاف‌ها باشد، ابزاری برای اعمال فشار بر تهران یا حرکتی با ملاحظات سیاسی و انتخاباتی باشد.
تجربه مذاکرات اسلام‌آباد نیز در این استدلال‌ها مورد اشاره قرار گرفته است؛ تجربه‌ای که به باور منتقدان نشان می‌دهد توافق‌های شتاب‌زده و فاقد پشتوانه مستحکم، ممکن است به‌سرعت آسیب‌پذیر شوند.
موضوع تنگه هرمز نیز از دیگر محورهای نگرانی است. مخالفان هشدار می‌دهند که بازگشایی این گذرگاه پیش از دستیابی به ترتیبات متقابل می‌تواند یکی از مهم‌ترین اهرم‌های ایران را تضعیف کند. برخی نیز معتقدند گذشت زمان و افزایش فشارهای اقتصادی و سیاسی بر واشنگتن ممکن است موقعیت ترامپ را دشوارتر کرده و او را به عقب‌نشینی وادار سازد.
استدلال موافقان؛ حضور در مذاکرات به معنای پذیرش خواسته‌های آمریکا نیست
در مقابل، موافقان مذاکره بر این باورند که شرکت در یک دیدار به معنای پذیرش مطالبات طرف مقابل یا واگذاری امتیاز نیست. از نظر آن‌ها، ایران می‌تواند ضمن حفظ آمادگی دفاعی و اهرم‌های راهبردی خود، وارد گفت‌وگو شود و درباره بسته‌ای متوازن با تعهدات هم‌زمان و قابل راستی‌آزمایی مذاکره کند.
بر اساس این دیدگاه، حفظ اهرم تنگه هرمز لزوماً به معنای بی‌پاسخ گذاشتن پیشنهاد دیپلماسی نیست؛ بلکه می‌توان با مدیریت این موضوع و پیوند دادن آن به تعهدات متقابل، از ظرفیت راهبردی آن صیانت کرد.
شرایط داخلی و ضرورت تصمیم‌گیری هماهنگ در وضعیت بحرانی
روزنامه جمهوری اسلامی در بخش دیگری از یادداشت، توجه به وضعیت داخلی کشور را ضروری دانسته است. به نوشته این روزنامه، مردم با وجود اختلاف‌نظرها و گلایه‌های موجود، در دفاع از ایران در برابر تجاوز خارجی ایستادگی کرده‌اند، اما هم‌زمان با نگرانی‌های اقتصادی، اختلال در ارتباطات و نبود چشم‌اندازی روشن روبه‌رو هستند.
در این یادداشت آمده است که جامعه شرایط جنگی کشور را درک می‌کند، اما انتظار دارد شیوه اداره امور نیز با اقتضائات چنین وضعیتی هماهنگ باشد.
از نگاه نویسنده، تصمیم‌گیری‌های پراکنده، تعدد مراکز غیررسمی قدرت، بروز اختلاف‌ها در عرصه عمومی و معرفی مکرر افراد به‌عنوان مسئول اداره امور، بدون فراهم کردن زمان و اختیارات کافی برای انجام مأموریت، نمی‌تواند اطمینان لازم را در جامعه ایجاد کند.
این روزنامه همچنین از حملات سیاسی و تخریب جناحی علیه برخی مسئولانی انتقاد کرده است که در دشوارترین شرایط مسئولیت پذیرفته‌اند، اما پیش از آنکه فرصت کافی برای انجام وظایف خود پیدا کنند، هدف انتقادها و تخریب‌ها قرار می‌گیرند.
هشدار درباره از دست رفتن فرصت‌های دیپلماتیک
در پایان یادداشت، بر ضرورت جلوگیری از تأثیر تندروی‌های داخلی بر فرصت‌های دیپلماتیک تأکید شده است. به نوشته روزنامه جمهوری اسلامی، ایران در شرایط کنونی به تصمیم‌هایی شجاعانه، واقع‌بینانه و به‌موقع نیاز دارد.
این روزنامه در پایان تأکید می‌کند که هنر حکمرانی، نگه داشتن کشور در وضعیت بحران تا رسیدن به آخرین حد تحمل جامعه نیست؛ بلکه یافتن راهی برای خروج از بحران، پیش از آن است که هزینه‌های آن به پیامدهایی جبران‌ناپذیر تبدیل شود.
