فارن پالیسی: تداوم جنگ علیه ایران، اعتبار انرژی خلیج فارس را برای سال‌ها تهدید می‌کند
نشریه آمریکایی فارن پالیسی در گزارشی تحلیلی هشدار داد که حملات به زیرساخت‌های نفت و گاز و مسیرهای انتقال انرژی در منطقه خلیج فارس، اعتماد جهانی به این منطقه به‌عنوان تأمین‌کننده‌ای مطمئن را تضعیف کرده است. به نوشته این نشریه، ازسرگیری درگیری‌ها می‌تواند پیامدهایی طولانی‌مدت برای زیرساخت‌های منطقه و بازار جهانی انرژی به همراه داشته باشد.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید؛ فارن پالیسی نوشت که بر اساس میزان نفت بارگیری‌شده و انتقال‌یافته، عملکرد منطقه خلیج فارس طی هشت ماه جنگ بهتر از پیش‌بینی بسیاری از تحلیلگران حوزه انرژی بوده است.
بر اساس داده‌های شرکت رهگیری کشتی‌ها «کپلر» که در این گزارش به آن استناد شده، میانگین انتقال نفت از تنگه هرمز و مسیرهای جایگزین در هفته منتهی به ۱۸ اکتبر (۲۶ مهر) به بیش از ۲۴ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که از سطح پیش از جنگ، یعنی ۲۳.۳ میلیون بشکه در روز، بالاتر است.
فارن پالیسی با اشاره به ارزیابی تحلیلگران بانک جی‌پی مورگان نوشت که این تحلیلگران هفته گذشته در گزارشی اعلام کردند بازارهای انرژی به وضعیتی نزدیک می‌شوند که می‌توان آن را «درگیری بی‌پایان» نامید. به نوشته این نشریه، چنین برداشتی در دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، این تصور را تقویت کرده است که منطقه خلیج فارس توان تحمل دور دیگری از درگیری‌ها را دارد.
با این حال، نویسنده گزارش معتقد است این دیدگاه میان میزان نفت و گاز در حال انتقال از منطقه و وضعیت واقعی تأسیسات و پایانه‌های مسئول انتقال این منابع تمایز کافی قائل نمی‌شود.
آسیب به زیرساخت‌های انرژی؛ بازسازی چندساله و هزینه‌های گسترده
فارن پالیسی نوشت از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه (۹ اسفند ۱۴۰۴)، پالایشگاه‌ها، واحدهای تولید گاز طبیعی مایع‌شده و پایانه‌های صادراتی در بخش‌های مختلف منطقه خلیج فارس آسیب‌های گسترده‌ای دیده‌اند. به نوشته این نشریه، بازسازی شمار زیادی از زیرساخت‌های صدمه‌دیده ممکن است سال‌ها طول بکشد.
بر اساس این تحلیل، بخش عمده هزینه‌های ناشی از این خسارت‌ها متوجه واردکنندگان انرژی در آسیا، اروپا و کشورهای در حال توسعه خواهد شد؛ کشورهایی که ساختار تأمین انرژی خود را بر دسترسی پایدار و مطمئن به منابع خلیج فارس بنا کرده‌اند.
فارن پالیسی با استناد به تحقیقی که خبرگزاری رویترز اخیراً منتشر کرده، گزارش داد که از آغاز جنگ تاکنون دست‌کم ۱۳۵ حمله موشکی و پهپادی، حداقل ۸۴ مرکز زیرساختی را در هفت کشور منطقه خلیج فارس هدف قرار داده است.
بر اساس این گزارش، پنج مورد از ۹ پالایشگاه بزرگ عربستان و هر دو سامانه بارگیری نفت در پایانه فجیره امارات نیز آسیب دیده‌اند. فجیره یکی از مهم‌ترین پایانه‌های صادرات نفت امارات در خارج از تنگه هرمز به شمار می‌رود.
راس لفان قطر؛ خسارت به ظرفیت صادرات گاز طبیعی مایع‌شده
به نوشته فارن پالیسی، حمله به محفظه‌های سردکننده حاوی تجهیزات مایع‌سازی گاز در راس لفان قطر، بزرگ‌ترین مجموعه تولید گاز طبیعی مایع‌شده در جهان، فعالیت دو واحد تولیدی را متوقف کرد. این دو واحد در مجموع حدود ۱۷ درصد از ظرفیت صادراتی گاز طبیعی مایع‌شده قطر را تشکیل می‌دهند.
شرکت قطر انرژی پیش‌بینی کرده است که تعمیر تأسیسات آسیب‌دیده بین سه تا پنج سال زمان ببرد و درآمد سالانه این شرکت را حدود ۲۰ میلیارد دلار تحت تأثیر قرار دهد.
این نشریه تأکید کرد که بخش قابل‌توجهی از تجهیزات مورد استفاده در این تأسیسات به‌صورت اختصاصی طراحی و تولید می‌شوند. از این رو، جبران خسارت‌ها و بازگرداندن ظرفیت تولید به وضعیت پیشین ممکن است حتی پس از برقراری آتش‌بس یا دستیابی به توافق صلح با ایران نیز زمان‌بر باشد.
چرا نرخ بالای رهگیری موشک‌ها تضمین‌کننده امنیت انرژی نیست؟
فارن پالیسی در ادامه به استدلال حامیان ازسرگیری عملیات نظامی اشاره کرد که عملکرد سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس را قابل‌قبول ارزیابی می‌کنند.
بر اساس این گزارش، امارات اعلام کرده است که در نخستین روز جنگ، ۱۳۲ موشک از مجموع ۱۳۷ موشک بالستیک شلیک‌شده به سوی این کشور را رهگیری کرده است.
با این حال، نویسنده معتقد است درصد موشک‌های رهگیری‌شده به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش میزان حفاظت از زیرساخت‌های انرژی نیست. به نوشته او، از کار افتادن یک پالایشگاه یا مجموعه تولید گاز طبیعی مایع‌شده لزوماً به اصابت‌های متعدد نیاز ندارد و آسیب به تنها یک قطعه حیاتی می‌تواند فعالیت کل مجموعه را متوقف کند.
کاهش ذخایر رهگیرها و افزایش آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها
در بخش دیگری از این تحلیل، به وضعیت ذخایر دفاعی کشورهای منطقه اشاره شده است. فارن پالیسی به نقل از برآورد مؤسسه یهودی امنیت ملی آمریکا نوشت که تا اواخر ماه مارس (فروردین)، بحرین حداکثر ۸۷ درصد از موشک‌های رهگیر پاتریوت خود را مصرف کرده بود؛ میزان مصرف این ذخایر در امارات و کویت نیز حدود ۷۵ درصد برآورد شده است.
به باور نویسنده، حتی اگر سامانه‌های دفاعی در دور بعدی درگیری عملکرد بهتری داشته باشند، اصابت چند موشک به یک واحد تولید گاز، ایستگاه پمپاژ یا سامانه بارگیری پایانه صادراتی می‌تواند ظرفیتی را از مدار خارج کند که جایگزینی آن در بازار انرژی سال‌ها زمان ببرد.
بر همین اساس، نویسنده استدلال می‌کند که برنامه‌ریزان نظامی باید به خسارتی که موشک‌های عبورکرده از سامانه‌های دفاعی قادر به وارد کردن آن هستند، توجه بیشتری داشته باشند و صرفاً درصد موشک‌های رهگیری‌شده را معیار ارزیابی عملکرد دفاعی قرار ندهند.
خط لوله شرق به غرب عربستان نیز از حملات در امان نماند
فارن پالیسی با اشاره به آسیب‌پذیری مسیرهای جایگزین انتقال نفت نوشت که حملات پهپادی در ماه سپتامبر (شهریور) به زیرساخت‌های خط لوله شرق به غرب عربستان، ریاض را ناچار کرد این مسیر را به مدت ۱۱ روز تعطیل کند. در پی این اتفاق، بارگیری نفت در بندر ینبع نیز متوقف شد.
این خط لوله با هدف کاهش وابستگی صادرات نفت عربستان به تنگه هرمز و مقابله با احتمال بسته شدن این آبراه احداث شده بود. با این حال، به نوشته فارن پالیسی، حملات اخیر نشان داده است که همین مسیر جایگزین نیز به یکی از بخش‌های آسیب‌پذیر شبکه صادرات نفت عربستان تبدیل شده است.
نویسنده هشدار داد که آسیب‌دیدن هم‌زمان مسیرهای اصلی صادرات نفت عربستان، در شرایطی که مسیرهای جایگزین دیگر منطقه نیز پیش‌تر خسارت دیده‌اند، می‌تواند روند بازسازی را طولانی‌تر کند. در چنین شرایطی، ترمیم زیرساخت‌ها ممکن است حدود یک دهه به طول بینجامد و توان عربستان برای حفظ ظرفیت مازاد تولید نفت، که از دهه ۱۹۹۰ به مهار شوک‌های عرضه کمک کرده است، کاهش یابد.
کشورهای آسیایی؛ در صف نخست پیامدهای اختلال در عرضه انرژی
فارن پالیسی در ادامه گزارش خود نوشت که آسیا، به‌عنوان مقصد نزدیک به ۹۰ درصد نفت خام انتقال‌یافته از تنگه هرمز پیش از جنگ، بیش از سایر مناطق از اختلال در عرضه انرژی آسیب دیده است.
بر اساس این گزارش، بنگلادش در ماه مارس دانشگاه‌ها را زودتر از موعد تعطیل کرد، سهمیه‌بندی سوخت در جایگاه‌ها را به اجرا گذاشت و برای تأمین برق شبکه سراسری، گاز چهار مورد از پنج کارخانه دولتی تولید کود شیمیایی خود را به بخش برق اختصاص داد.
پاکستان نیز هفته کاری را به چهار روز کاهش داد و مدارس را تعطیل کرد. در هند، هم‌زمان با تجمع شمار زیادی از مردم در مقابل مراکز توزیع گاز، سهمیه گاز مایع یارانه‌ای خانوارها به یک کپسول در هر ۲۵ روز محدود شد.
این نشریه همچنین گزارش داد که فیلیپین وضعیت اضطراری ملی در حوزه انرژی اعلام کرد و در ماه مه (اردیبهشت)، قطع چرخشی برق نزدیک به دو میلیون نفر از ساکنان جزیره لوزون را با خاموشی مواجه کرد.
تغییر راهبردهای خرید انرژی و حرکت به سوی منابع جایگزین
به نوشته فارن پالیسی، اختلال‌های اخیر باعث شده است خریداران و فروشندگان انرژی راهبردهای خود را تغییر دهند؛ روندی که ممکن است با وقوع دور تازه‌ای از درگیری‌ها به تغییری پایدار در بازار جهانی انرژی تبدیل شود.
در همین زمینه، شرکت قطر انرژی در ماه جاری میلادی توافقی امضا کرده است تا سالانه حداکثر چهار میلیون تن گاز طبیعی مایع‌شده از شرکت آمریکایی چنیر خریداری کند. این قرارداد تا سال ۲۰۵۴ اعتبار دارد و محموله‌های گاز تأمین‌شده از این مسیر از تنگه هرمز عبور نخواهند کرد.
نویسنده این تحلیل معتقد است که ادامه جنگ می‌تواند وابستگی خریداران به مسیرها و منابع جایگزین را افزایش دهد و در نتیجه، بخشی از تغییرات فعلی در بازار انرژی حتی پس از پایان درگیری‌ها نیز باقی بماند.
هزینه‌های نظامی آمریکا و محدودیت گزینه حمله مجدد
فارن پالیسی گزینه جایگزین ازسرگیری درگیری‌ها را دستیابی به توافقی از طریق مذاکره می‌داند که در آن هر دو طرف امتیازهایی به یکدیگر بدهند. به نوشته این نشریه، چنین توافقی می‌تواند هزینه‌های سیاسی برای طرفین داشته باشد، اما این هزینه‌ها در مقایسه با پیامدهای احتمالی ادامه جنگ کمتر خواهد بود.
بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا که در متن گزارش به آن استناد شده، هزینه‌های نظامی این کشور تا اواسط ماه جاری میلادی به ۴۷.۱ میلیارد دلار رسیده بود که ۲۹ میلیارد دلار از این رقم به جایگزینی مهمات مصرف‌شده اختصاص داشت.
این نشریه تأکید کرد که اجرای یک عملیات نظامی کوتاه‌مدت نه می‌تواند تأسیسات راس لفان قطر را بازسازی کند و نه ظرفیت مازاد تولید نفت عربستان را به حالت پیشین بازمی‌گرداند. افزون بر این، چنین عملیاتی ممکن است واکنشی را در پی داشته باشد که سامانه‌های پدافند هوایی نتوانند به‌طور کامل آن را متوقف کنند.
هشدار درباره تضعیف بلندمدت اعتماد به تأمین‌کنندگان انرژی خلیج فارس
فارن پالیسی در جمع‌بندی تحلیل خود نوشت که تولیدکنندگان نفت و گاز منطقه خلیج فارس طی پنج دهه تلاش کرده‌اند به بازار جهانی اطمینان دهند که حتی در شرایط جنگ‌های منطقه‌ای نیز می‌توانند تأمین‌کنندگان قابل‌اتکایی باقی بمانند. با این حال، به ارزیابی این نشریه، هشت ماه درگیری در دو جبهه، اعتبار این تضمین را به‌شدت تضعیف کرده است.
در پایان این گزارش آمده است که خاتمه جنگ از طریق مذاکره می‌تواند به کشورهای منطقه فرصت دهد تا زیرساخت‌های آسیب‌دیده خود را بازسازی کنند و اعتماد ازدست‌رفته بازارهای جهانی را تا حدی به دست آورند.
در مقابل، نویسنده هشدار می‌دهد که آغاز دور تازه‌ای از درگیری‌ها، در کنار ادامه جنگ در منطقه، ممکن است خسارت‌های بیشتری به زیرساخت‌های انرژی وارد کند و اعتماد واردکنندگان به بازار انرژی خلیج فارس را برای یک نسل تحت تأثیر قرار دهد.
