هشدار بهزیستی؛ جمعیت سالمندان ایرانی از سال ۱۴۲۲ از جوانان پیشی می‌گیرد
رئیس سازمان بهزیستی کشور با هشدار درباره شتاب سالمند شدن جمعیت ایران اعلام کرد که در فاصله سال‌های ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲، سهم جمعیت سالمند و جوان به یکدیگر نزدیک می‌شود و از سال ۱۴۲۲ به بعد، شمار سالمندان از جوانان فراتر خواهد رفت. به گفته او، این روند به معنای بسته شدن پنجره جمعیتی ایران است؛ در حالی که کشورهایی مانند پاکستان و افغانستان همچنان جمعیت جوان قابل‌توجهی خواهند داشت و این موضوع از منظر آینده جمعیتی و هویت ایرانی نیز حائز اهمیت است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید و به نقل از روابط‌عمومی و امور بین‌الملل سازمان بهزیستی کشور، سیدجواد حسینی روز سه‌شنبه ۱۹ آبان در سومین کنگره بین‌المللی سالمندی فعال، با قدردانی از دانشگاه علوم پزشکی تبریز، استانداری آذربایجان شرقی و اداره‌کل بهزیستی استان برای برگزاری این رویداد، گفت: به‌عنوان دبیر شورای ملی سالمندان، مباحث خود را در سه محور مطرح می‌کنم؛ نخست، بررسی وضعیت جمعیتی کشور، دوم، ارزیابی فرصت‌ها و مخاطرات شرایط کنونی و سوم، شناسایی اقداماتی که برای تبدیل سالمندی به دوره‌ای فعال، سالم و باکیفیت باید انجام شود.
ضرورت تبدیل سالمندی به گفتمان عمومی
او با تأکید بر ضرورت تبدیل موضوع سالمندی به یکی از گفتمان‌های اصلی جامعه اظهار کرد: دیدگاه جمهوری اسلامی ایران در این زمینه با رویکردهای جهانی همسو است. هفته گذشته نیز در کنگره بین‌المللی سالمندی چین، به همراه نماینده وزارت بهداشت، مواضع کشورمان را تشریح کردیم. با این حال، برخی کشورها از جمله چین در عملیاتی کردن این دیدگاه‌ها از ما پیشی گرفته‌اند و چالش اصلی امروز ایران، فاصله میان نگرش‌ها و اقدامات اجرایی است.
معیارهای جهانی برای سنجش سالمندی جوامع
حسینی درباره شاخص‌های جمعیت‌شناختی تشخیص مراحل سالمندی جوامع توضیح داد: طبق یک معیار جهانی، زمانی که جمعیت بالای ۶۰ سال به هفت درصد کل جمعیت یک کشور برسد، آن کشور وارد مرحله سالمندی می‌شود. سهم ۱۴ تا ۲۱ درصدی، نشان‌دهنده جامعه سالمند است؛ در بازه ۲۱ تا ۲۷ درصد، جامعه در گروه سالخورده قرار می‌گیرد و عبور این شاخص از ۲۷ درصد به معنای ورود به مرحله به‌شدت سالخورده است.
بیش از ۱۰.۵ میلیون ایرانی بالای ۶۰ سال دارند
او افزود: در حال حاضر حدود ۱۳ درصد جمعیت ایران، یعنی بیش از ۱۰.۵ میلیون نفر، بیش از ۶۰ سال سن دارند. بر این اساس، کشور در آستانه ورود کامل به دوره سالمندی قرار گرفته است؛ اما شتاب این تغییر جمعیتی، در صورت فقدان برنامه‌ریزی مؤثر، می‌تواند پیامدهای جدی به دنبال داشته باشد.
ایران در میان پنج کشور نخست از نظر سرعت سالمندی
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به سرعت بالای افزایش جمعیت سالمند در ایران گفت: کشور ما از نظر سرعت رشد جمعیت سالمند، در میان پنج کشور نخست جهان قرار دارد. برآوردها نشان می‌دهد تا سال ۱۴۳۰، حدود ۳۱ تا ۳۲ درصد جمعیت ایران را سالمندان تشکیل دهند و کشور به جامعه‌ای به‌شدت سالخورده تبدیل شود.
کاهش ۳۵ درصدی موالید و افزایش ۵۴ درصدی سالمندان
حسینی برای تبیین روند این تغییرات، به آمار موالید و جمعیت سالمند کشور اشاره کرد و گفت: از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴، شمار تولدها در ایران ۳۵ درصد کاهش یافته است؛ به‌طوری‌که تعداد موالید از یک میلیون و ۳۸۲ هزار و ۱۲۱ نفر در سال ۱۳۹۰ به ۸۹۲ هزار و ۲۸۲ نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است. در سوی دیگر، جمعیت سالمند کشور طی همین دوره ۵۴ درصد افزایش داشته و نسبت افراد بالای ۶۰ سال از ۸.۲ درصد به حدود ۱۳ درصد رسیده است.
کاهش سهم کودکان؛ نخستین تغییر ساختاری جمعیت
او با بیان اینکه این روندها دو دگرگونی ساختاری و پارادایمی در جمعیت ایران رقم می‌زند، نخستین تحول را کاهش سهم کودکان همزمان با رشد سریع جمعیت سالمندان دانست و اظهار کرد: چنین تغییری می‌تواند به کاهش حضور کودکان در جامعه، افزایش شمار کودکان تنها و حتی تضعیف هویت کودکی منجر شود.
پیش‌بینی افزایش سهم سالمندان به ۳۰.۴ درصد تا سال ۱۴۲۹
حسینی ادامه داد: در شرایط فعلی، حدود ۱۶ درصد جمعیت کشور کمتر از ۱۵ سال دارند؛ اما پیش‌بینی می‌شود این میزان تا سال ۱۴۲۹ به ۱۵.۸ درصد کاهش یابد. در مقابل، سهم سالمندان که در سال ۱۳۸۴ حدود ۷.۳ درصد بود، تا سال ۱۴۲۹ به ۳۰.۴ درصد می‌رسد. به این ترتیب، نسبت جمعیت سالمند در یک دوره ۴۵ ساله حدود ۳۱۶ درصد افزایش خواهد یافت و در آن زمان تقریباً یک نفر از هر سه ایرانی سالمند خواهد بود.
سبقت جمعیت سالمند از کودکان از سال ۱۴۱۵
او با اشاره به نزدیک شدن سهم جمعیت کودکان و سالمندان به یکدیگر تا سال ۱۴۱۵ گفت: از این سال به بعد، تعداد سالمندان از کودکان بیشتر خواهد شد.
پیشی گرفتن سالمندان از جوانان از سال ۱۴۲۲
رئیس سازمان بهزیستی کشور، دومین دگرگونی ساختاری جمعیت را تغییر نسبت سالمندان و جوانان عنوان کرد و گفت: در فاصله سال‌های ۱۴۲۰ تا ۱۴۲۲، سهم این دو گروه جمعیتی به یکدیگر نزدیک می‌شود و از سال ۱۴۲۲ به بعد، شمار سالمندان از جوانان نیز فراتر خواهد رفت.
به گفته حسینی، این تغییر به معنای بسته شدن پنجره جمعیتی ایران است؛ در شرایطی که کشورهایی مانند پاکستان و افغانستان همچنان از جمعیت جوان قابل‌توجهی برخوردار خواهند بود. او اهمیت این مسئله را علاوه بر آینده جمعیتی، مرتبط با موضوع هویت ایرانی نیز دانست.
ایجاد ۱۳ هزار فرصت شغلی در اقتصاد نقره‌ای
او همچنین از برنامه‌ریزی برای برگزاری نمایشگاه بین‌المللی اقتصاد نقره‌ای و سالمندی در بهمن‌ماه خبر داد و اظهار کرد: توسعه اقتصاد نقره‌ای یکی از محورهای اصلی برنامه‌های ماست و فقط در سال گذشته، ۱۳ هزار فرصت شغلی در این حوزه برای سالمندان ایجاد شده است.
برنامه‌های بهزیستی برای حمایت از سالمندان
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به دیگر برنامه‌های پیش‌بینی‌شده گفت: تصویب کنوانسیون حقوق سالمندی، توسعه اقتصاد نقره‌ای، گسترش خدمات مراقبت بلندمدت و ارتقای تاب‌آوری سالمندان از جمله موضوعاتی است که در برنامه‌های آینده دنبال می‌شود.
لزوم مشارکت همه دستگاه‌ها در مدیریت سالمندی
حسینی در پایان بر لزوم به‌کارگیری ظرفیت‌های علمی، اجرایی و سیاست‌گذاری برای مدیریت تحولات جمعیتی تأکید کرد و گفت: سالمندی مسئله‌ای مختص یک دستگاه نیست. برای تبدیل سالمندی همراه با مخاطره به سالمندی فعال، لازم است همه بخش‌های کشور در چارچوب یک نظام هماهنگ و با تکیه بر برنامه‌ریزی مبتنی بر داده و پژوهش اقدام کنند.
