جنگ سیاسی تمام عیار اروپا با امریکا

خروج امریکا از توافق هسته‌ای با ایران عملا 1+4 به خصوص کشورهای اروپایی عضو این مجموعه را بدهکار ایران کرده است. تهران می‌گوید دو راهکار کاستن از سطح پایبندی به تعهدهای برجامی یا خروج از این توافق را پیش رو دارد و اگر طرف مقابل می‌خواهد ایران به هیچ کدام از این راهکارها متوسل نشود باید تعهدهای شفاهی خود را اجرایی کند. محمد جواد ظریف، وزیر خارجه تنها چند روز مانده به عزیمت به امریکا به منظور شرکت در نشست مجمع عمومی سازمان ملل و نشست‌های حاشیه‌ای آن و همچنین تجدید دیدار با اعضای باقی مانده در برجام مقابل دوربین خبرنگاران خارجی می‌نشیند تا برای چندمین بار در چندماه گذشته مطالبه‌های برجامی ایران را برای مخاطب‌های شرقی و غربی تکرار کند.

روزنامه اعتماد نوشت:وزیر خارجه ایران برخلاف ادعای منتقدان داخلی که بعضا وی را به تساهل و تسامح در برابر اروپا متهم می‌کنند در گفت‌وگو با اشپیگل به صراحت می‌گوید که برجام توافقی عاشقانه نیست و بازماندگان در این توافق باید اثرات تحریم‌های امریکا را جبران کنند. کمتر از دو ماه تا بازگشت دور اصلی تحریم‌های هسته‌ای ایران زمان باقی است و شاید اصلی‌ترین سوال این است که ایران از 1+4 چه انتظاری دارد؟ پاسخ این سوال به نقل از محمد جواد ظریف در گفت‌وگوی اخیرش با اشپیگل این است که فروش نفت ایران باید از پس از 4 نوامبر در سطح معقول ادامه پیدا کند و جدا از این مساله درآمد حاصل از آن نیز به ایران بازگردد.

درخواست دیگر ایران این است که سرمایه‌گذاری و همکاری در سطوح مختلف مانند اقتصاد، فناوری و تجارت ادامه پیدا کند. به گفته وزیر خارجه کشورمان در گفت‌وگو با یک رسانه آلمانی که عمده مخاطب‌های آن اروپایی‌ها هستند نفت و بانک دو حوزه‌ای هستند که برای ایران مهم به شمار می‌روند.

هرچند که اروپایی‌ها در چهارماه گذشته از زمان خروج امریکا از برجام گام‌هایی را در میدان عمل برداشته‌اند اما یکی از اصلی‌ترین موضوعات مورد دغدغه این است که کمپانی‌های بزرگ اروپایی به سرعت در حال ترک ایران هستند تا خود را از گزند تحریم‌های فرامرزی امریکا ایمن نگه دارند. دولتمردان اروپایی نیز می‌گویند که نمی‌توانند به کمپانی‌های خصوصی خود برای باقی ماندن در ایران و پذیرش هزینه‌های آن دستور بدهند.

با این وجود محمد جواد ظریف می‌گوید که دست اروپا در این زمینه نیز تهی نیست و قوانین مسدودساز را در اختیار دارد. وزیر خارجه ایران در این باره به اشپیگل می‌گوید: پرسش این است که آیا اروپا می‌خواهد شرکت‌های اروپایی از قوانین اروپا پیروی کنند یا از قوانین امریکا؟ اتحادیه اروپا قوانین مسدودساز را در اختیار دارد. به این ترتیب می‌تواند شرکت‌هایی را که به دلیل تحریم‌های امریکا از همکاری با ایران خودداری می‌کنند، مجازات کند.

**اروپا داشته‌ها را روی میز بریزد
اظهارات محمدجواد ظریف در گفت‌وگو با اشپیگل درست 24 ساعت پس از آن منتشر شد که همین رسانه آلمانی از طرح جدید اتحادیه اروپا به منظور دور زدن تحریم‌های امریکا خبر داد. تشکیل نهاد مالی مستقل، پس از احیای قوانین مسدود‌ساز برای مقابله با تحریم‌های فرامرزی امریکا دومین گام عملی و ملموسی است که اتحادیه اروپا در مسیر نجات برجام در 4 ماه گذشته برداشته است. اصلی‌ترین هدفی که ایالات متحده از بازگرداندن تحریم‌های هسته‌ای ایران به‌خصوص در دو حوزه نفتی و بانکی دنبال می‌کند اعمال فشار حداکثری بر ایران است تا این کشور یا از برجام خارج شود یا به پای میز مذاکره با امریکایی‌ها بازگردد.

در حالی که امریکا می‌گوید روند سرمایه‌گذاری خارجی در ایران باید متوقف شود و مشتری‌های نفتی تهران نیز در بازه زمانی کوتاه‌مدت خرید نفت خود از این کشور را به صفر برسانند، اروپایی‌ها به دنبال ابتکارهایی هستند تا در سایه آنها مانع از این شوند که تحریم‌های امریکا روابط بازرگانی میان ایران و اروپا را مختل سازد. ایران برای 1+4 بازه زمانی خاصی به منظور ارایه تضمین‌های لازم تعیین نکرده اما 4 نوامبر که تاریخ بازگشت تحریم‌های هسته‌ای ایران است به خودی خود در تقویم اروپایی‌ها به عنوان ضرب‌الاجل مشخص شده است.

برهمین اساس اروپایی‌ها می‌گویند که تا نخستین روز از ماه نوامبر یک موسسه مالی تاسیس خواهند کرد که مسوولیت آن دور زدن کانال‌های مالی معمول و پرداخت برای معاملات بازرگانی با تهران باشد.براساس جزییاتی که اشپیگل درباره این نهاد مالی مستقل منتشر کرده، این موسسه شکل و شمایل بانک را نخواهد داشت اما در قالب حقوقی و مستقل فعالیت خواهد کرد. گفته می‌شود که فرانسوی‌ها ابتکار عمل این طرح را در اختیار دارند و حسن این طرح این است که نیازمند سرمایه یا بودجه عمومی نیست.

درحالی که اروپایی‌ها به اضافه روسیه و چین در چندماه گذشته تلاش‌ها برای حفظ برجام را چراغ خاموش پیش بردند اما به نظر می‌رسد که با نزدیک شدن به تاریخ 4 نوامبر و اصرارهای ایران برای مشخص شدن مکانیسم‌های 1+4 برای حفظ برجام، مشت اروپا نیز در حال بازشدن است. اصلی‌ترین بیم 1+4 این است که با مشخص شدن کانال‌هایی که برای حفظ برجام به ایران ارایه می‌کنند، نهادهای مختلف در دولت ترامپ به خصوص وزارت خزانه‌داری این کشور دست به کار شوند و راهی برای بستن یا سنگ‌اندازی در مسیر اجرایی این کانال‌ها بیابند. ماه گذشته میلادی بود که وزیر خارجه آلمان مایکو هاس اعلام کرد که اروپا برای استقلال از سیاست خارجی امریکا و تبعات تصمیم‌گیری‌های واشنگتن در این حوزه به طرح‌ها و ابتکارهای جدید نیاز دارد.

مایکو هاس در آن اظهارنظر تاکید کرده بود که برای رسیدن به چنین استقلالی کشورهای اروپایی باید کانال‌های پرداخت جدید راه‌اندازی کرده و به نوعی سیستم سوییفت (جامعه جهانی ارتباطات مالی بین بانکی) مستقل از خود را داشته باشند. تنها چند ساعت پس از این اظهارات هایکو ماس، آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان تلاش کرد در اظهاراتی احتمال شکل‌گیری چنین کانالی را تقلیل دهد اما اکنون با توجه به خبری که اشپیگل روز جمعه منتشر کرد مشخص شده که حق با مایکو هاس بود و وزرای ارجه تروییکای اروپایی حاضر در توافق با ایران از چندماه پیش بحث برای شکل‌دهی به چنین کانال مستقل مالی را آغاز کرده بودند و شاید هدف خانم مرکل این بود که از انتشار زودهنگام این طرح و آسیب‌پذیری آن از جانب اقدام‌های امریکا جلوگیری کند.

نمایندگان سه کشور اروپایی که بحث درباره تشکیل این نهاد مستقل مالی را پیگیری می‌کنند در چندماه اخیر چند بار با هم دیدار داشته‌اند که یکی از این دیدارها در اواسط ماه جولای در حاشیه نشست وزرای دارایی گروه 20 بوده است.

**خروج ایران از سوییفت، اختلاف جدید ترامپ و منوشین
درحالی که اروپایی‌ها به قول وزیرخارجه آلمان به ایجاد سوییفت جدید و مستقل از امریکا فکر می‌کنند رسانه امریکایی واشنگتن‌پست روز گذشته در گزارشی اختصاصی از تلاش‌های وزیر خزانه‌داری امریکا برای به تعویق انداختن اجرایی شدن تصمیم رییس‌جمهور این کشور برای خارج کردن بانک‌های ایران از سامانه سوییفت خبر داد. واشنگتن پست در حالی از این تلاش‌های استیون منوشین پرده برداشته که در چند روز اخیر نیویورک تایمز نیز به نقل از یک منبع بسیار نزدیک به دونالد‌ترامپ در کاخ سفید از مقاومت‌هایی در داخل کاخ در برابر تصمیم‌های ترامپ خبر داده بود.

به گزارش واشنگتن پست، چند مقام دولت امریکا ادعا کرده‌اند استیون منوشین، وزیر خزانه‌داری این کشور روش جدیدی برای «مقاومت» در برابر راهبرد دولت ترامپ علیه ایران پیدا کرده و چند هفته پیش از دادن سندی به ترامپ که او درخواست کرده بود، خودداری کرد. یکی از سیاست‌هایی که ترامپ در مواجهه با تهران دنبال می‌کند اعمال فشار حداکثری بر این کشور است و در همین زمینه وی به دنبال خارج کردن بانک‌های ایران از سامانه «سوییفت» است.

به گزارش واشنگتن‌پست ایران بعد از حصول برجام به سامانه سوییفت پیوست اما دولت ترامپ و برخی از قانونگذاران امریکایی بعد از خروج از این توافق، فشارها برای قطع دسترسی ایران به این شبکه را تشدید کرده است. با وجود این، منوشین و وزارتخانه او با اعمال فشار بر سوییفت برای اقدام علیه ایران مخالف هستند لذا وزیر خزانه‌داری تلاش می‌کند با هر ترفند ممکن فرآیندهای تصمیم‌گیری رییس جمهور در این خصوص را کند کند.

براساس این گزارش، خزانه‌داری امریکا بعد از جلسه‌ای که 26جولای درباره ایران برگزار شده، موظف شده طرحی تهیه کند که در آن گزینه‌های دولت امریکا برای اعمال تحریم علیه سوییفت، اعضای هیات‌مدیره آن یا بانک‌هایش مشخص شده‌اند. با آنکه دو ماه از این جلسه می‌گذرد، این سند هنوز تهیه نشده تا ترامپ نتواند تصمیمی در این خصوص بگیرد.

**لندن در روزهای برگزیت جانب اروپا را گرفت
ایران، سوژه‌ای برای همکاری‌های بریتانیا با اتحادیه اروپا در روزهایی است که همه در قاره سبز از چند و چون خروج بریتانیا از اتحادیه (برگزیت) سخن می‌گویند. رسانه انگلیسی اکسپرس در این باره می‌نویسد: دولتمردان انگلیسی با کمک به اتحادیه اروپا برای رسیدن به مکانیسمی که در سایه آن دور زدن تحریم‌های امریکا به نفع ایران ممکن باشد به این نکته اعتراف می‌کنند که اتحادیه اروپا هنوز به کمک بریتانیا در عرصه بین‌المللی نیاز دارد. برهمین اساس انگلیس در کنار آلمان و فرانسه تلاش می‌کند طرحی را تدوین کند تا در سایه آن تحریم‌های فرامرزی امریکا نتواند بر تصمیم‌گیری اعضای اتحادیه برای ادامه همکاری تجاری با ایران تاثیر بگذارد.

اکسپرس در ادامه گزارش خود می‌نویسد: تنش میان تهران و واشنگتن از زمان خروج امریکا از برجام در ماه مه سیر صعودی خود را طی می‌کند و این در حالی است که دولت ترامپ اصرار دارد فروش نفت ایران را در کوتاه‌ترین بازه زمانی ممکن به صفر برساند. با وجود این تلاش‌های واشنگتن، آلمان، فرانسه و بریتانیا در اقدامی هماهنگ می‌خواهند چارچوبی را تعریف کنند که در سایه آن مسیر خرید و فروش نفت ایران باز بماند و خریداران نفت یا شرکای تجاری تهران هم از تحریم‌های فرامرزی امریکا در امان باشند.

نقش بریتانیا در این تلاش‌های سه‌جانبه کلیدی است چرا که نشان می‌دهد لندن با وجود قرار گرفتن در مسیر برگزیت همچنان می‌تواند با اتحادیه اروپا همراهی کند و شریکی قابل اطمینان برای این اتحادیه باشد. نهاد مالی مستقلی که اروپا به دنبال شکل دادن به آن است شاید برای ایرانی‌ها صرفا یک مکانیسم برای نجات برجام باشد اما برای تروییکای اروپایی اقدامی است که می‌تواند استقلال رای آنها در برابر اقدام‌های یک‌جانبه امریکا را به تصویر بکشد.