دیوان کیفری بین‌المللی پرونده تحقیقات جنایات جنگی آمریکا در افغانستان را بست
قضات دیوان کیفری بین‌المللی در شرایطی که دولت دونالد ترامپ فشارهای خود بر این نهاد قضایی را افزایش داده و از تلاش برای انحلال آن سخن گفته است، دستور پایان رسمی تحقیقات مقدماتی درباره جنایات ارتکابی در افغانستان، از جمله اتهامات مطرح‌شده علیه نیروهای آمریکایی را صادر کردند. با این حال، بررسی پرونده جنایات منتسب به طالبان از اوت ۲۰۲۱ همچنان ادامه خواهد داشت.
پایان رسمی تحقیقات مقدماتی افغانستان در دیوان لاهه
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، قضات دیوان کیفری بین‌المللی با صدور حکمی، مختومه شدن رسمی تحقیقات مقدماتی درباره جنایات جنگی در افغانستان را اعلام کردند؛ تحقیقاتی که اقدامات نیروهای آمریکایی در این کشور را نیز دربر می‌گرفت. در مقابل، روند رسیدگی به اتهامات مربوط به جنایات طالبان از اوت ۲۰۲۱ همچنان در دستور کار دادستانی باقی خواهد ماند.
خبرگزاری آناتولی گزارش داد که طبق سند منتشرشده از سوی دادگاه در روز پنجشنبه، شعبه قضایی مربوطه اعلام کرده است دادستانی نتوانسته نشان دهد که امکان انجام مؤثر اقدامات تحقیقاتی یا پیگردهای قضایی بیشتر در چارچوب تحقیقات اولیه افغانستان را دارد.
قضات در توضیح تصمیم خود تأکید کردند که برای تأمین قطعیت حقوقی، شفافیت و مدیریت صحیح روند دادرسی، از اختیارات قانونی خود استفاده کرده و به دفتر ثبت دادگاه دستور داده‌اند پرونده وضعیت افغانستان را به‌صورت رسمی مختومه اعلام کند.
محدوده زمانی تحقیقات و تمرکز بر پرونده طالبان
شعبه قضایی دیوان یادآور شد که مجوز اولیه تحقیقات، جنایات ادعایی در افغانستان از اول مه ۲۰۰۳ و همچنین جرایم مرتبط با درگیری‌های این کشور در سایر کشورهای عضو دیوان از اول ژوئیه ۲۰۰۲ را شامل می‌شد.
با این وجود، دادستانی تنها شمار محدودی درخواست بر اساس ماده ۵۸ اساسنامه رم ارائه کرده بود که تمامی آنها به پرونده جداگانه افغانستان و اتهامات مربوط به ارتکاب جنایت در این کشور از اوت ۲۰۲۱، هم‌زمان با بازگشت طالبان به قدرت، ارتباط داشتند.
افغانستان در سال ۲۰۰۱ به اشغال نیروهای خارجی به رهبری آمریکا درآمد و دولت مورد حمایت غرب نیز در سال ۲۰۰۳ به اساسنامه رم پیوست.
طالبان در اوت ۲۰۲۱، پس از خروج نیروهای خارجی از افغانستان و سقوط دولت مورد حمایت غرب، بار دیگر کنترل این کشور را در دست گرفتند.
سه محور اصلی تحقیقات دادستانی درباره افغانستان
دادستانی دیوان در توضیح روند تحقیقات خود اعلام کرده بود که سه محور اصلی را دنبال می‌کند.
نخستین محور، بررسی جنایات ادعایی طالبان علیه زنان و دختران از اوت ۲۰۲۱ است. محور دوم به اتهامات مربوط به ارتکاب جرایم علیه سایر افراد، از جمله آزار و اذیت با انگیزه‌های سیاسی، قومی و مذهبی اختصاص دارد.
سومین بخش تحقیقات نیز جنایات منتسب به گروه داعش خراسان از سال ۲۰۱۶ را دربر می‌گیرد.
توقف تحقیقات داعش خراسان و احتمال صدور مجوز جدید
تصمیم قضات برای مختومه کردن پرونده تحقیقات مقدماتی افغانستان، مسیر بررسی اتهامات مربوط به جنایات داعش خراسان از سال ۲۰۱۶ را نیز متوقف می‌کند.
با این حال، قضات اعلام کردند که چنانچه دادستانی در آینده بتواند امکان پیگیری مؤثر این پرونده را اثبات کند، می‌تواند برای دریافت مجوز جدید تحقیقات درباره داعش خراسان اقدام کند.
قضات همچنین تصریح کردند که بسته شدن تحقیقات مقدماتی پیشین، خللی در روند تحقیقات جاری دادستانی درباره وضعیت افغانستان ایجاد نخواهد کرد.
تصمیم دادگاه در سایه افزایش فشارهای دولت ترامپ
صدور این تصمیم در شرایطی صورت گرفته که روابط ایالات متحده و دیوان کیفری بین‌المللی مستقر در لاهه با تنش‌های فزاینده‌ای روبه‌رو بوده است.
این اختلافات به‌ویژه پس از آن شدت گرفت که دولت آمریکا ۱۳ نفر از کارکنان فعلی و پیشین دیوان را به دلیل تحقیقات مربوط به جنایات نیروهای آمریکایی و همچنین صدور احکام بازداشت علیه مقام‌های رژیم صهیونیستی تحریم کرد.
این تصمیم علاوه بر پایان دادن به روند تحقیقات درباره اتهامات مربوط به نیروهای آمریکایی که از سال ۲۰۲۱ متوقف و راکد مانده بود، پرونده بررسی جنایات داعش خراسان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
اعتراض دادستانی به حکم قضات
دفتر دادستانی دیوان در گفت‌وگو با خبرگزاری‌های آسوشیتدپرس و رویترز اعلام کرد که پیش از این با تصمیم صادرشده مخالفت کرده و درخواست تجدیدنظر خود را ارائه داده است.
هشدار روبیو درباره ادامه فشارهای واشنگتن
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پیش‌تر در اظهاراتی اعلام کرده بود: «رئیس‌جمهور ترامپ هرگز اجازه نخواهد داد دیوان کیفری بین‌المللی آمریکایی‌ها را تحت پیگرد قرار دهد.»
روبیو همچنین در بیانیه‌ای در ماه اکتبر هشدار داده بود که ایالات متحده فشارها و اقدامات خود برای برچیدن دیوان کیفری بین‌المللی را تا زمانی که دیگر شهروندان آمریکایی با تهدید مواجه نباشند، ادامه خواهد داد.
با وجود صدور حکم مختومه شدن تحقیقات مقدماتی افغانستان، هنوز مشخص نیست که این اقدام چه تأثیری بر رویکرد دولت آمریکا در قبال دیوان کیفری بین‌المللی خواهد داشت. ایالات متحده عضو این نهاد قضایی نیست و صلاحیت آن را نیز به رسمیت نمی‌شناسد.
