عراق به دنبال میانجیگری میان ایران و آمریکا؛ هدف سفر الزیدی به تهران چیست؟
عراق در شرایط افزایش فشارهای واشنگتن و پیچیدگی روابط با تهران، تلاش‌هایی را برای میانجیگری میان دو طرف و جلوگیری از تشدید تنش‌ها آغاز کرده است. بغداد در این مسیر به دنبال انتقال پیام‌ها و ایجاد زمینه برای ازسرگیری مذاکرات است؛ با این حال، نگرانی از تبدیل شدن خاک عراق به عرصه‌ای برای تسویه‌حساب‌های منطقه‌ای همچنان وجود دارد.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، روزنامه لبنانی الاخبار در گزارشی به ابتکار عراق برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا پرداخت و نوشت: کمتر از ۲۴ ساعت پس از تماس تلفنی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، الزیدی در سفری اعلام‌نشده راهی تهران شد تا ابتکار بغداد برای کاهش اختلافات میان دو طرف را پیگیری کند.
بر اساس گزارش رسانه‌های ایرانی، فالح الفیاض، رئیس سازمان حشد شعبی، و هادی العامری، رئیس سازمان بدر، نیز در این سفر الزیدی را همراهی کردند. هیئت عراقی در تهران با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، دیدار و گفت‌وگو کرد.
محور مذاکرات تهران و بغداد
رسانه‌های داخلی ایران گزارش دادند که رایزنی‌های دو طرف بر تلاش عراق برای پایان دادن به جنگ متمرکز بوده است. در این دیدار، قالیباف ضمن تشریح دیدگاه ایران درباره ازسرگیری مذاکرات، بر ضرورت احترام واشنگتن به حقوق جمهوری اسلامی تأکید کرد.
در همین زمینه، برخی منابع عراقی به روزنامه الاخبار گفتند که نخست‌وزیر عراق پیشنهادی را از طرف آمریکا به تهران منتقل کرده، اما این سفر نتوانسته نتایج مورد انتظار واشنگتن را به همراه داشته باشد.
به نوشته الاخبار، این موضوع نشان می‌دهد دستیابی به راهکاری که بتواند با شرایط و خواسته‌های هر دو طرف سازگار باشد، با دشواری‌های جدی روبه‌رو است.
فؤاد حسین، وزیر خارجه عراق، نیز پیش‌تر هدف از سفر الزیدی به تهران را نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف عنوان کرده بود. او با اشاره به روابط مستحکم و جدی بغداد با تهران و مناسبات عالی این کشور با واشنگتن، تأکید کرد که عراق از ظرفیت لازم برای ایفای چنین نقشی برخوردار است.
ملاحظات امنیتی و اقتصادی عراق
با این حال، بغداد از جایگاه یک میانجی کاملاً بی‌طرف وارد این روند نشده است؛ چراکه امنیت و اقتصاد عراق به‌طور مستقیم از پیامدهای رویارویی میان ایران و آمریکا تأثیر می‌پذیرد. ادامه بسته ماندن تنگه هرمز، اختلال در صادرات انرژی، احتمال گسترش عملیات نظامی و خطر تبدیل دوباره خاک و حریم هوایی عراق به صحنه درگیری، از جمله نگرانی‌های این کشور به شمار می‌روند.
رسانه‌های عراقی اعلام کردند که در تماس تلفنی پنجشنبه گذشته ترامپ و الزیدی، رئیس‌جمهور آمریکا به نخست‌وزیر عراق هشدار داده است که مشارکت گروه‌های عراقی در هرگونه رویارویی در کنار ایران می‌تواند واشنگتن را به هدف قرار دادن مقرها و رهبران این گروه‌ها، بدون مشورت با بغداد، وادار کند.
این فشارها در شرایطی مطرح می‌شود که تام باراک، فرستاده آمریکا، پیش از سفر الزیدی به تهران، مذاکراتی را در بغداد انجام داده بود.
واشنگتن از دولت عراق خواستار انجام اقداماتی عملی برای محدود کردن نفوذ گروه‌ها و جلوگیری از مشارکت آنها در هرگونه درگیری احتمالی در آینده است. دولت عراق نیز برای کنترل شرایط، دو مسیر را دنبال می‌کند: نخست، رویکرد امنیتی با هدف تقویت اقتدار نهادهای رسمی و دوم، مسیر سیاسی از طریق رایزنی با رهبران نزدیک به این گروه‌ها برای دستیابی به توافق.
فشار واشنگتن بر گذرگاه‌های مرزی
دامنه فشارهای آمریکا به موضوع سلاح و فعالیت گروه‌ها محدود نمانده و گذرگاه‌های مرزی ایران و عراق را نیز دربر گرفته است.
فؤاد حسین در این باره اعلام کرد که وزارت خزانه‌داری آمریکا در چارچوب سیاست تشدید فشارهای اقتصادی علیه تهران، از بغداد خواسته است تنها دو گذرگاه مرزی را باز نگه دارد و سایر گذرگاه‌ها را مسدود کند.
با این حال، اجرای چنین درخواستی به دلیل تعدد گذرگاه‌های رسمی و غیررسمی و همچنین پیامدهای اقتصادی آن برای عراق، با دشواری همراه است.
وزیر خارجه عراق در همین راستا پیشنهاد تشکیل کمیته‌ای متشکل از وزرای خارجه کشورهای منطقه را مطرح کرد تا این هیئت با سفر به تهران و واشنگتن، زمینه دستیابی به توافق‌های مسالمت‌آمیز را فراهم کند.
این پیشنهاد در جریان گفت‌وگوی تلفنی فؤاد حسین با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز مطرح شد. عراقچی در این تماس، دیدگاه تهران درباره ازسرگیری مذاکرات را تشریح کرد که شامل تعیین جدول زمانی برای گفت‌وگوها، بازگشایی تنگه هرمز، بازگشت به توافق اسلام‌آباد و رسیدگی به موضوعات مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران بود.
احتمال سفر الزیدی به واشنگتن
یک منبع سیاسی عراقی در گفت‌وگو با الاخبار از احتمال سفر علی الزیدی به واشنگتن یا اعزام هیئتی از سوی عراق برای ادامه رایزنی‌ها خبر داد. به گفته این منبع، تداوم ارتباط میان نخست‌وزیر عراق و دونالد ترامپ می‌تواند زمینه پیگیری این مسیر را فراهم کند.
با این حال، این موضوع همچنان در مرحله بررسی قرار دارد و تاکنون اطلاعاتی درباره تعیین زمان مشخص برای انجام چنین سفری منتشر نشده است.
انتقاد از نقش میانجیگرانه بغداد
علی عبدالرزاق، تحلیلگر سیاسی، در ارزیابی این تحولات گفت محدود کردن سیاست خارجی عراق به انتقال پیام‌های آمریکا، جایگاه بغداد را به یک «پستچی» تنزل می‌دهد و پرسش‌هایی را درباره استقلال و اهداف ابتکار این کشور مطرح می‌کند.
او همچنین هشدار داد که تهران به میانجیگری‌ای که دربرگیرنده شروط واشنگتن باشد، پاسخ مثبتی نخواهد داد.
در مقابل، مختار الموسوی، نماینده مجلس و عضو کمیته روابط خارجی عراق، از این ابتکار حمایت کرد. او معتقد است این اقدام در صورت حفظ حاکمیت عراق و جلوگیری از استفاده از خاک و حریم هوایی این کشور در درگیری‌ها، می‌تواند راهبردی برای حفاظت از عراق و پیشگیری از گسترش تنش‌های منطقه‌ای باشد.
احمد الانصاری، مدیر مرکز مطالعات استراتژیک الرمال، نیز سفر الزیدی به تهران را بخشی از ابتکار عراق برای ایجاد کانال‌های مستقیم گفت‌وگو میان ایران و آمریکا و انتقال پیام‌های کاهش تنش با هدف جلوگیری از گسترش رویارویی دانست.
الانصاری در گفت‌وگو با الاخبار تأکید کرد که ابتکار بغداد صرفاً به رایزنی‌های سیاسی محدود نمی‌شود، بلکه موضوعاتی همچون امنیت دریایی در تنگه هرمز، مدیریت گذرگاه‌های مرزی و حفظ ثبات بازارهای انرژی و زنجیره‌های تأمین را نیز دربر می‌گیرد؛ مسائلی که به‌طور مستقیم بر امنیت اقتصادی عراق اثرگذار هستند.
