سی‌ان‌ان: مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا برای جلوگیری از آغاز دوباره جنگ
شبکه سی‌ان‌ان از گفت‌وگوهای محرمانه ایران و آمریکا درباره دستیابی به توافقی حساس خبر داده است؛ توافقی که به نوشته این رسانه، می‌تواند مانع از بازگشت درگیری‌های گسترده شود و مسیر را برای آغاز مذاکرات جامع‌تر هموار کند. هم‌زمان، دونالد ترامپ اعلام کرده است در صورت پیشرفت تهران در مذاکرات هسته‌ای و بازگشایی تنگه هرمز، احتمال ازسرگیری حملات نظامی آمریکا بسیار اندک خواهد بود.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، سی‌ان‌ان در گزارشی نوشت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، تاکنون صریح‌ترین موضع خود را درباره امکان جلوگیری از دور تازه درگیری با ایران از طریق افزایش تلاش‌های دیپلماتیک بیان کرده است.
ترامپ روز یکشنبه در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان اظهار داشت اگر ایران در مسیر دستیابی به توافقی درباره برنامه هسته‌ای خود و بازگشایی تنگه هرمز پیشرفت کند، احتمال بازگشت حملات نظامی آمریکا «بسیار بعید» خواهد بود. او همچنین در برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس تأکید کرد که خواهان تشدید جنگ نیست.
تهران و واشنگتن به‌صورت محرمانه درباره توافقی حساس رایزنی می‌کنند که هدف آن جلوگیری از بازگشت جنگی تمام‌عیار و فراهم کردن مقدمات مذاکرات گسترده‌تر عنوان شده است.
با این حال، چشم‌انداز دستیابی به توافق با موضع محتاطانه مقام‌های آمریکایی روبه‌روست. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز یکشنبه گفت نمی‌تواند ادعا کند دو طرف در آستانه یک پیشرفت مهم قرار دارند. ترامپ نیز در عین ابراز تمایل به مسیر دیپلماسی، تأکید کرده است که گزینه نظامی همچنان مطرح است.
از زمان برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای در روز سه‌شنبه، فعالیت‌های دیپلماتیک افزایش یافته، اما دو طرف و قطر، به‌عنوان میانجی مذاکرات، اطلاعات محدودی درباره جزئیات گفت‌وگوها منتشر کرده‌اند.
پیامدهای انتخاباتی جنگ برای دولت ترامپ
نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، بُعد تازه‌ای به مذاکرات با ایران بخشیده است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، پس از این انتخابات اعلام کرد جنگ یکی از عوامل شکست جمهوری‌خواهان بوده است.
ترامپ نیز در مصاحبه با برنامه «۶۰ دقیقه» گفت با ارزیابی ونس مخالفتی ندارد و پذیرفت که رأی‌دهندگان از جنگ استقبال نمی‌کردند. با وجود این، او بار دیگر از تصمیم خود برای حمله به ایران دفاع کرد و گفت اگر دوباره با چنین انتخابی مواجه شود، پاسخ او بدون تردید مثبت خواهد بود.
در سوی دیگر، ایران تلاش کرده است نتایج انتخابات آمریکا را به عاملی برای تقویت موضع خود در مذاکرات تبدیل کند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه گفت: «رأی‌دهندگان آمریکایی انتخاب خود را انجام داده‌اند. اکنون زمان آن است که کاخ سفید انتخاب خودش را انجام دهد.»
ترامپ همچنان بر برتری نظامی آمریکا تأکید می‌کند؛ این در حالی است که ایران بارها هشدار داده در صورت حمله مجدد، دامنه جغرافیایی درگیری‌ها را گسترش خواهد داد.
اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای و تنگه هرمز
دو طرف در مذاکرات مطالبات اساسی و دشواری را مطرح کرده‌اند که پذیرش آنها از سوی طرف مقابل با موانع جدی روبه‌روست. ترامپ خواهان برچیده شدن برنامه هسته‌ای ایران است؛ در حالی که تهران این موضوع را مرتبط با حاکمیت ملی خود می‌داند.
ایران در مواضع علنی خود اعلام کرده است تا زمان تحقق هفت پیش‌شرط، نه درباره برنامه هسته‌ای با واشنگتن مذاکره می‌کند و نه تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد. پایان جنگ در «تمام جبهه‌ها» و لغو محاصره دریایی از جمله این شروط عنوان شده‌اند. جزئیات کامل این پیش‌شرط‌ها تاکنون به‌طور عمومی اعلام نشده است.
صدها کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده که از مواد مورد استفاده در تولید سلاح هسته‌ای به شمار می‌رود، همچنان در مکانی نامعلوم در ایران نگهداری می‌شود. تهران این ذخایر را یکی از اهرم‌های فشار خود در مذاکرات با آمریکا می‌داند. در مقابل، گزارش‌ها حاکی از آن است که واشنگتن خواهان رقیق‌سازی این مواد یا انتقال آنها به کشوری دیگر برای نگهداری است.
هنوز اطلاعات روشنی درباره میزان پیشرفت دو طرف در این زمینه منتشر نشده است. ایران همواره تأکید کرده که برنامه هسته‌ای‌اش با اهداف صلح‌آمیز و برای تولید انرژی دنبال می‌شود و ماهیت نظامی ندارد.
در کنار موضوع هسته‌ای و تنگه هرمز، مسائل اقتصادی نیز برای تهران اهمیت دارد. ایران به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت جهان، به‌دلیل تحریم‌های آمریکا با مشکلات فزاینده‌ای برای عرضه نفت خام خود در بازارهای بین‌المللی مواجه شده است. افزون بر این، میلیاردها دلار از دارایی‌های ایران در بانک‌های خارجی مسدود مانده است.
به نظر می‌رسد واشنگتن در حال بررسی امکان کاهش بخشی از این محدودیت‌هاست؛ اقدامی که می‌تواند به ایران برای مقابله با فشارهای اقتصادی و تورم شدید کمک کند.
نقش قطر در تدوین چارچوب مذاکرات
قطر میان تهران و واشنگتن میانجی‌گری می‌کند و سندی چارچوبی را در اختیار دو طرف قرار داده است که گفته می‌شود هر دو کشور در حال بررسی و اعمال اصلاحات بر آن هستند.
این روند از چند هفته و احتمالاً چند ماه قبل آغاز شده، اما در روزهای اخیر و هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال حملات مجدد، سرعت بیشتری گرفته است. بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، قرار است ترامپ روز دوشنبه در واشنگتن با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، دیدار کند.
موانع اصلی در مسیر توافق تهران و واشنگتن
تا این مرحله، هیچ‌یک از دو طرف حاضر نشده‌اند از خواسته‌های اصلی خود عقب‌نشینی کنند. مارکو روبیو روز یکشنبه، پیش از سفر به پاریس برای حضور در نشست وزیران خارجه گروه هفت، اعلام کرد فاصله ایران و آمریکا تا توافق همچنان زیاد است.
او گفت مذاکرات تاکنون نتیجه‌بخش نبوده، زیرا به گفته وی، مطالبات ایران غیرقابل‌قبول است و برخی از آنها را «افراطی، مضحک و واقعاً غیرواقع‌بینانه» توصیف کرد.
از سوی دیگر، پس از چند دور درگیری آشکار، اعتماد تهران به واشنگتن به‌شدت کاهش یافته است. ایران آغاز جنگ در شرایطی را که مذاکرات هسته‌ای با آمریکا در جریان بود، فراموش نکرده و نگران است هرگونه واگذاری اهرم‌های فشار، زمینه حمله دوباره آمریکا و اسرائیل را فراهم کند.
از نگاه تهران، اگر پس از بازگشایی تنگه هرمز و واگذاری کنترل اورانیوم غنی‌شده، حمله‌ای دیگر صورت گیرد، ایران در موقعیتی آسیب‌پذیرتر و با قدرت چانه‌زنی کمتری قرار خواهد گرفت.
ترامپ نیز باید میان روابط خود با شرکای عرب آمریکا و اسرائیل موازنه برقرار کند؛ کشورهایی که هر دو جمهوری اسلامی را تهدیدی برای خود می‌دانند. از سوی دیگر، پایان دادن به جنگ بدون دریافت امتیازی مهم از ایران می‌تواند فشارها و انتقادهای سیاسی علیه رئیس‌جمهور آمریکا را افزایش دهد.
نگرانی منطقه‌ای از نفوذ ایران بر آبراه‌های راهبردی
در ماه سپتامبر، انصارالله یمن حمله‌ای برق‌آسا را آغاز کردند و کنترل یک گذرگاه مهم دریایی دیگر در دریای سرخ، یعنی باب‌المندب، را نیز در اختیار گرفتند؛ اقدامی که به نوشته سی‌ان‌ان، بر نفوذ بالقوه تهران بر آبراه‌های منطقه افزود.
حوثی‌ها از آن زمان و در واکنش به حمایت نظامی ریاض از دولت یمن، حملات خود علیه عربستان سعودی را افزایش داده‌اند. وزارت انرژی عربستان اعلام کرده است که در پی حمله موشکی حوثی‌ها و اصابت بقایای آن، ساختمانی متعلق به شرکت آرامکو در منطقه مالی ملک عبدالله در ریاض آسیب دیده است.
آمریکا می‌خواهد اطمینان حاصل کند که ایران به توانایی ساخت سلاح هسته‌ای، از جمله برخورداری از تجهیزات پیشرفته لازم برای تولید چنین سلاحی، دست پیدا نمی‌کند.
کشورهای عرب همسایه ایران نیز درباره توافقی که به باور آنها ممکن است قدرت بیش از اندازه‌ای در اختیار تهران قرار دهد و به تثبیت نفوذ منطقه‌ای ایران منجر شود، اختلاف‌نظر دارند.
ایران خواهان اداره تنگه هرمز است؛ آبراهی که کشورهای ثروتمند عربی بخش عمده صادرات نفت و گاز خود را از طریق آن انجام می‌دهند. کنترل این گذرگاه می‌تواند به تهران نفوذ قابل‌توجهی بر جریان ورود و خروج کالا و انرژی از منطقه بدهد.
این خواسته با موضع آمریکا در تضاد است. واشنگتن بر باز ماندن آبراه‌های بین‌المللی تأکید دارد و نمی‌خواهد یکی از دستاوردهای مهم ایران در جنگ تثبیت شود.
احتمال ازسرگیری درگیری‌ها همچنان مطرح است
با وجود انجام برخی حملات، هر دو طرف تلاش کرده‌اند اهمیت این اقدامات را کمتر نشان دهند؛ رفتاری که ممکن است از تمایل آنها برای جلوگیری از مختل شدن روند مذاکرات حکایت داشته باشد.
در روزهای اخیر، گزارش‌هایی از نزدیک‌تر شدن مواضع دو طرف منتشر شده است. روزنامه نیویورک‌تایمز نیز گزارش داده که ایران آمادگی دارد مذاکرات هسته‌ای را از سر بگیرد. با این حال، این گزارش‌ها هنوز به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.
سی‌ان‌ان می‌نویسد هرگونه امتیازدهی ایران درباره برنامه هسته‌ای یا حتی اعلام آمادگی برای گفت‌وگو درباره این موضوع، می‌تواند پیشرفتی مهم در مذاکرات محسوب شود. با وجود این نشانه‌ها، خطر بازگشت جنگی تمام‌عیار همچنان وجود دارد.
آمریکا حضور نظامی گسترده‌ای در خاورمیانه دارد و ترامپ می‌تواند دستور آغاز حمله‌ای بزرگ را صادر کند. هم‌زمان، کشتی‌های حامل نفت و گاز در مسیر عبور از تنگه هرمز همچنان با حملات ایران روبه‌رو می‌شوند.
واشنگتن همچنین برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران، جایزه‌ای تا سقف ۲۰ میلیون دلار تعیین کرده است. علاوه بر این، آمریکا نیروی ویژه‌ای تشکیل داده تا مانع استفاده تهران از مسیرهای زمینی برای انتقال تسلیحات پیشرفته و دیگر تجهیزات و مواد شود.
مجموع این اقدامات نشان می‌دهد که واشنگتن در کنار پیگیری مسیر دیپلماسی، فشارها علیه ایران را نیز ادامه داده است.
در همین حال، فرماندهان نظامی ایران طی هفته‌های گذشته هشدارهای خود را افزایش داده‌اند و گفته‌اند این کشور تسلیحاتی در اختیار دارد که می‌تواند اهداف بیشتری را مورد اصابت قرار دهد و خسارات گسترده‌تری به بار آورد.
در نهایت، با وجود آنکه ترامپ از آمادگی برای دستیابی به توافق سخن گفته، هنوز مشخص نیست تهران نیز شرایط لازم برای پذیرش توافقی جدید را فراهم‌شده می‌داند یا خیر.
