رشد واقعی ارزش تراکنش‌های بانکی به ۵ درصد رسید؛ کارتخوان‌ها همچنان پیشتازند
ارزش اسمی تراکنش‌های شبکه پرداخت در مهرماه ۱۴۰۵ نسبت به ماه مشابه سال قبل ۹۸.۱۶ درصد افزایش یافته، اما با حذف اثر تورم، میزان رشد واقعی به ۵.۰۳ درصد محدود شده است. همچنین ارزش حقیقی پرداخت‌ها در مقایسه با شهریورماه ۳.۲۵ درصد کاهش نشان می‌دهد. در این میان، کارتخوان‌های فروشگاهی همچنان بیشترین سهم را در تعداد و ارزش تراکنش‌های شبکه پرداخت کشور دارند.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، تازه‌ترین گزارش اقتصادی شاپرک حاکی از آن است که در مهرماه ۱۴۰۵ بیش از چهار میلیارد و ۷۲۱ میلیون تراکنش در شبکه پرداخت الکترونیکی کشور به ثبت رسیده و ارزش مجموع این مبادلات از ۴۴ هزار و ۵۴۱ هزار میلیارد ریال فراتر رفته است.
هرچند ارزش اسمی تراکنش‌ها در مقایسه با مهر سال گذشته تقریباً دو برابر شده، بررسی داده‌ها پس از تعدیل تورمی نشان می‌دهد رشد واقعی ارزش پرداخت‌ها در این دوره تنها ۵.۰۳ درصد بوده است. این تفاوت، اهمیت تفکیک رشد اسمی از رشد واقعی را در بررسی عملکرد شبکه پرداخت نشان می‌دهد.
طبق آمار منتشرشده، در مهرماه امسال چهار میلیارد و ۷۲۱ میلیون و ۷۷ هزار و ۳۴۷ تراکنش در شبکه الکترونیکی پرداخت کارت پردازش شده است. ارزش ریالی این تراکنش‌ها نیز به ۴۴ هزار و ۵۴۱ هزار میلیارد ریال رسیده است.
مقایسه آمار مهرماه با شهریور نشان می‌دهد تعداد تراکنش‌های ثبت‌شده ۳.۱۰ درصد افت کرده، اما ارزش ریالی آنها یک درصد افزایش داشته است. به این ترتیب، با وجود کمتر شدن تعداد پرداخت‌ها، مجموع ارزش اسمی مبادلات اندکی رشد کرده است.
در مقایسه با مهرماه سال گذشته نیز تعداد تراکنش‌ها ۲.۶۹ درصد و ارزش اسمی آنها ۹۸.۱۶ درصد بیشتر شده است. با این حال، افزایش چشمگیر ارزش ریالی لزوماً به معنای رشد متناسب حجم واقعی مبادلات نیست.
محاسبات شاپرک پس از حذف اثر تورم نشان می‌دهد ارزش واقعی پرداخت‌ها در مقایسه با مهر سال گذشته ۵.۰۳ درصد افزایش داشته است. در مقابل، ارزش حقیقی تراکنش‌ها نسبت به شهریورماه ۳.۲۵ درصد کاهش یافته است.
در همین دوره، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی از ۷۲۹.۸ واحد در شهریور به ۷۶۱.۸ واحد در مهر رسیده که از رشد ماهانه ۴.۳۸ درصدی حکایت دارد. همچنین شاخص قیمت مصرف‌کننده در مقایسه با مهر سال گذشته ۸۸.۶۶ درصد افزایش پیدا کرده است.
این آمار نشان می‌دهد افزایش سطح عمومی قیمت‌ها سهم قابل‌توجهی در بالا رفتن ارزش ریالی تراکنش‌های شبکه شاپرک داشته است. از این رو، بررسی رشد اسمی به‌تنهایی برای ارزیابی وضعیت پرداخت‌های الکترونیکی کافی نیست و شاخص ارزش واقعی می‌تواند تصویر دقیق‌تری از تغییرات قدرت خرید و حجم اقتصادی مبادلات ارائه کند.
کارتخوان‌های فروشگاهی همچنان ابزار اصلی پرداخت هستند
بررسی سهم ابزارهای پذیرش در شبکه پرداخت نشان می‌دهد کارتخوان‌های فروشگاهی همچنان جایگاه نخست را از نظر تعداد تراکنش‌ها در اختیار دارند. سهم این ابزار در مهرماه ۱۴۰۵ به ۹۱.۰۱ درصد از کل تراکنش‌ها رسیده است.
ابزارهای اینترنتی با سهم ۵.۸۹ درصدی در رتبه بعدی قرار گرفته‌اند. همچنین ابزارهای موبایلی و کدهای دستوری (USSD) به ترتیب ۱.۵۹ و ۱.۵۱ درصد از تعداد تراکنش‌ها را به خود اختصاص داده‌اند.
در بررسی ارزش مبادلات نیز کارتخوان‌های فروشگاهی با سهم ۷۴.۸۵ درصدی در صدر قرار دارند. سهم ابزارهای اینترنتی از ارزش کل تراکنش‌ها ۲۳.۹۶ درصد بوده و ابزارهای موبایلی و USSD نیز به ترتیب ۱.۱۱ و ۰.۰۸ درصد از این شاخص را تشکیل داده‌اند.
بر این اساس، با وجود استفاده از ابزارهای اینترنتی و موبایلی در کنار کارتخوان‌ها، همچنان بیشترین تعداد و ارزش مبادلات شبکه پرداخت از طریق کارتخوان‌های فروشگاهی انجام می‌شود.
بیشترین متوسط مبلغ تراکنش در ابزارهای اینترنتی
میانگین مبلغ هر تراکنش در ابزارهای مختلف پرداخت تفاوت قابل‌توجهی دارد. بر اساس گزارش شاپرک، متوسط مبلغ تراکنش اینترنتی ۳۸.۸۷ میلیون ریال بوده است.
این رقم برای کارتخوان‌های فروشگاهی ۸.۱۳ میلیون ریال، ابزارهای موبایلی ۷.۷۳ میلیون ریال و کدهای دستوری USSD حدود ۰.۴۹ میلیون ریال گزارش شده است.
این تفاوت نشان می‌دهد سهم هر ابزار از تعداد تراکنش‌ها الزاماً با سهم آن از ارزش مبادلات برابر نیست و هر یک از ابزارهای پرداخت، متناسب با نوع کاربرد و خدماتی که ارائه می‌کنند، نقش متفاوتی در شبکه دارند.
۹۲.۴۹ درصد تراکنش‌ها با موفقیت انجام شدند
در بخش مربوط به کیفیت خدمات شبکه پرداخت، گزارش شاپرک از ثبت بیش از پنج میلیارد و ۱۰۴ میلیون تراکنش در مجموع شبکه حکایت دارد. از این تعداد، بیش از چهار میلیارد و ۷۲۱ میلیون تراکنش با موفقیت انجام شده است.
بر این اساس، در مهرماه سهم تراکنش‌های موفق از کل تراکنش‌ها به ۹۲.۴۹ درصد رسیده و ۷.۵۱ درصد از پرداخت‌ها ناموفق بوده‌اند.
بررسی عوامل مؤثر در بروز تراکنش‌های ناموفق نشان می‌دهد خطاهای کاربری با سهم ۸۸.۳۸ درصدی، بیشترین میزان را به خود اختصاص داده‌اند. این خطاها مواردی مانند کافی نبودن موجودی حساب یا فراموش کردن رمز کارت را شامل می‌شوند و ارتباط مستقیمی با عملکرد شبکه پرداخت ندارند.
در این میان، خطاهای صادرکنندگی ۷.۶۲ درصد، خطاهای پذیرندگی ۳.۷۶ درصد و خطاهای شاپرکی ۰.۲۴ درصد از کل تراکنش‌های ناموفق را تشکیل داده‌اند.
اگرچه مجموع تراکنش‌های ناموفق در مهرماه نسبت به شهریور ۴.۸۶ درصد کمتر شده، تعداد خطاهای پذیرندگی در این بازه افزایش داشته است. شمار این خطاها از ۱۰ میلیون و ۶۶۷ هزار مورد در شهریور به بیش از ۱۴ میلیون و ۴۱۶ هزار مورد در مهر رسیده که معادل رشد ۳۵.۱۴ درصدی است.
در مقابل، تعداد خطاهای کاربری ۳.۶۸ درصد، خطاهای صادرکنندگی ۲۴.۰۶ درصد و خطاهای شاپرکی ۵۵.۳۷ درصد نسبت به ماه قبل کاهش یافته است.
بنابراین، با وجود پایین آمدن سهم کلی تراکنش‌های ناموفق، افزایش خطاهای پذیرندگی همچنان از جمله شاخص‌های قابل‌توجه در بررسی کیفیت خدمات شبکه پرداخت به شمار می‌رود.
افزایش تراکنش‌های ناتمام و مغایرتی در مهرماه
یکی دیگر از موارد قابل‌توجه در گزارش شاپرک، بیشتر شدن تعداد تراکنش‌های ناتمام یا دارای مغایرت است. طبق داده‌های منتشرشده، تعداد این تراکنش‌ها از ۳۸۹ هزار و ۵۵۴ مورد در شهریور به ۴۷۴ هزار و ۵۱۵ مورد در مهرماه رسیده که بیانگر افزایش ۲۱.۸۱ درصدی است.
همچنین نسبت تراکنش‌های مغایرتی به کل تراکنش‌های موفق از ۰.۰۰۸ درصد در شهریور به ۰.۰۱۰ درصد در مهرماه افزایش یافته است.
هرچند این نوع تراکنش‌ها همچنان سهم اندکی از مجموع پرداخت‌های موفق دارند، افزایش تعداد آنها بر ضرورت نظارت مستمر بر مغایرت‌ها و بررسی عوامل ایجاد تراکنش‌های ناتمام تأکید می‌کند.
