تریتا پارسی: تهران در برابر تحرکات اسرائیل خویشتن‌داری کرد؛ تل‌آویو به‌دنبال کشاندن ایران به جنگ است
تریتا پارسی، تحلیلگر مسائل ایران و خاورمیانه، در یادداشتی با اشاره به گزارش‌های مربوط به ورود جنگنده‌های اسرائیلی به حریم هوایی ایران نوشت که تهران با وجود فضای پرتنش منطقه، از پاسخ نظامی خودداری کرده است. به اعتقاد او، این تصمیم بر دو ارزیابی اصلی استوار بوده است: ادامه روند تحولات می‌تواند به سود ایران باشد و اسرائیل تلاش می‌کند تهران را به آغاز حمله‌ای سوق دهد که زمینه گسترش جنگ را فراهم کند.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، پارسی، بنیان‌گذار و معاون اجرایی مؤسسه کوئینسی، در مطلبی با عنوان «اسرائیل آخر هفته وارد حریم هوایی ایران شد، اما تهران تصمیم گرفت پاسخ ندهد؛ چرا؟» در وبگاه شخصی خود، عوامل مؤثر بر خویشتن‌داری ایران را بررسی کرده است. او همچنین نشست مقام‌های ایران، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در تهران را یکی از دلایل مهم خودداری تهران از واکنش نظامی دانست.
تلاش اسرائیل برای ازسرگیری جنگ و خودداری تهران از واکنش
پارسی در این یادداشت نوشت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، خواهان ازسرگیری جنگ با ایران بوده‌اند. به نوشته او، اگرچه درگیری‌ها دوباره آغاز نشد، اما این مسئله به معنای نبود تلاش برای شعله‌ور کردن مجدد جنگ نیست.
به گفته منابع ایرانی که پارسی به آنها استناد کرده، جنگنده‌های اسرائیلی وارد حریم هوایی ایران شده‌اند، اما تهران برخلاف انتظارات از واکنش نظامی خودداری کرده است. او برگزاری نشست منطقه‌ای در تهران را یکی از عواملی دانست که در این تصمیم نقش داشته است.
این تحلیلگر با اشاره به مواضع مقام‌های اسرائیلی نوشت که تل‌آویو به‌صراحت از تمایل خود برای آغاز دوباره جنگ سخن گفته و اعلام کرده است که دور بعدی درگیری‌ها می‌تواند گسترده‌تر از مراحل پیشین باشد.
اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، نیز اوایل ماه جاری در گفت‌وگو با تلویزیون این کشور گفته بود اسرائیل آمادگی دارد با «تمام قدرت» به ایران حمله کند و این بار زیرساخت‌های انرژی را هدف قرار دهد. او هدف این حملات را عقب راندن ایران به‌اندازه ۴۰ سال و بازگرداندن آن به «عصر تاریکی و عصر حجر» توصیف کرده بود.
اختلاف در فرماندهی اسرائیل بر سر زمان حمله احتمالی
پارسی با اشاره به تحولات آخر هفته نوشت که گزارش‌هایی درباره اختلاف کم‌سابقه میان بنیامین نتانیاهو و سرلشکر ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، بر سر یک عملیات نظامی پیشنهادی علیه ایران منتشر شده است.
بر اساس این گزارش‌ها، قرار بود عملیات موردنظر پیش از انتخابات اسرائیل اجرا شود، اما زمیر درباره زمان‌بندی آن و پیامدهای احتمالی اقدام نظامی بر انتخابات روز بعد ابراز مخالفت کرده بود.
به نوشته پارسی، اسرائیل در طول هفته گذشته نیز چندین عملیات تمرینی علیه ایران را در حریم هوایی عراق انجام داده بود؛ تحرکاتی که در کنار تهدیدهای علنی مقام‌های اسرائیلی، به افزایش تنش‌ها دامن زد.
او مجموع این رویدادها را نشانه شکل‌گیری شرایطی بسیار حساس دانست که در آن، یک تصمیم شتاب‌زده می‌توانست به آغاز دوباره جنگ منجر شود.
این تحلیلگر همچنین یادآور شد که تهران پیش‌تر به‌طور ضمنی هشدار داده بود دیگر منتظر نمی‌ماند تا هدف حمله قرار گیرد و اگر حمله به خاک ایران را قریب‌الوقوع تشخیص دهد، ممکن است علیه آمریکا و اسرائیل دست به اقدام پیش‌دستانه بزند.
دو محاسبه تهران؛ گذر زمان و پرهیز از افتادن در دام اسرائیل
پارسی تصمیم ایران برای خودداری از حمله پس از گزارش‌های مربوط به ورود جنگنده‌های اسرائیلی به حریم هوایی کشور را قابل‌توجه توصیف کرد. او به نقل از منابعی در تهران نوشت که این تصمیم بر پایه مجموعه‌ای از ملاحظات اتخاذ شده که در نهایت به دو ارزیابی محوری بازمی‌گردند.
نخستین ارزیابی این است که به باور تهران، گذشت زمان همچنان می‌تواند به سود ایران باشد. دومین ملاحظه، این احتمال است که اسرائیل می‌کوشد ایران را تحریک کند تا آغازگر حمله باشد و به این ترتیب، شرایط برای شروع جنگ در زمانی فراهم شود که هنوز تصمیم نهایی ترامپ درباره ورود مستقیم به درگیری مشخص نیست.
به نوشته پارسی، ایران به‌روشنی اعلام کرده است که در صورت حمله اسرائیل و آمریکا، پاسخی شدید و گسترده خواهد داد. چنین سناریویی می‌تواند عربستان سعودی و دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز با بی‌ثباتی قابل‌توجهی روبه‌رو کند.
او در ادامه به پیامدهای منطقه‌ای چنین واکنشی پرداخت و نوشت که حمله ایران به کشورهای عربی، به‌ویژه عربستان سعودی، ممکن است در نهایت به سود اسرائیل تمام شود؛ زیرا احتمال دارد این کشورها برای دریافت حمایت و تضمین‌های امنیتی بیشتر به تل‌آویو نزدیک شوند.
از نگاه این تحلیلگر، چنین تحولی می‌تواند هدف بلندمدت ایران برای ترغیب کشورهای منطقه به مشارکت در شکل‌دهی یک سازوکار امنیتی مشترک با حضور تهران را تضعیف کند.
پارسی هشدار داد که در این صورت، ایده شکل‌گیری یک بلوک ضدایرانی متشکل از اسرائیل و کشورهای عربی، مشابه چارچوب توافق‌های ابراهیم، ممکن است بار دیگر تقویت شود.
او بر همین اساس تأکید کرد که تهران باید در ارزیابی گزینه‌های خود دقت بیشتری به خرج دهد و در برابر اقدامات تحریک‌آمیز اسرائیل شتاب‌زده عمل نکند؛ چراکه واکنش عجولانه ممکن است دقیقاً در راستای هدفی باشد که تل‌آویو دنبال می‌کند.
به باور پارسی، تحرکات اسرائیل در عراق احتمالاً به این ارزیابی تهران کمک کرده است که تهدیدهای تل‌آویو ممکن است جنبه بلوف داشته باشد و واکنش نظامی ایران نتیجه‌ای معکوس به همراه آورد. او اضافه کرد که دست‌کم در شرایط فعلی، این محاسبه ممکن است درست از آب درآمده باشد.
نشست تهران و اهمیت حفظ دستاوردهای دیپلماتیک ایران
پارسی برگزاری نشست مقام‌های ایران، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در تهران را عامل دیگری در تصمیم ایران برای خویشتن‌داری دانست.
به نوشته او، رسانه‌ها و مقام‌های ایرانی این نشست را نشانه‌ای از ناکامی تلاش‌های آمریکا برای منزوی کردن ایران یا کنار گذاشتن این کشور از گفت‌وگوهای مرتبط با امنیت منطقه‌ای ارزیابی کرده‌اند.
از نگاه تهران، حضور مقام‌های سه کشور در ایران طی فاصله‌ای نسبتاً کوتاه، یک دستاورد دیپلماتیک محسوب می‌شود؛ دستاوردی که ممکن بود در صورت حمله ایران به‌دنبال تحرکات اسرائیل در آخر هفته، تحت تأثیر قرار گیرد.
این تحلیلگر همچنین نوشت که برخلاف برخی گمانه‌زنی‌ها، هدف نشست تهران فراهم کردن مقدمات پیوستن ایران به پیمان مکه نبوده است. به گفته او، مسئله فوری‌تری زمینه برگزاری این دیدار را فراهم کرده بود: جنگ میان نیروهای انصارالله و عربستان سعودی؛ بحرانی که نه‌تنها یمن، بلکه خود عربستان را نیز با بی‌ثباتی مواجه کرده است.
با این حال، پارسی خاطرنشان کرد که بیانیه پایانی نشست تهران فاقد جزئیات مشخص و راهکارهای عملی بود؛ مسئله‌ای که دشواری دستیابی به راه‌حلی برای بحران را نشان می‌دهد.
پارسی: عربستان نیز مانند ترامپ با دشواری پایان دادن به جنگ روبه‌روست
این تحلیلگر در بخش دیگری از یادداشت خود نوشت که از دید ایران، عربستان سعودی نیز اشتباهی مشابه آنچه ترامپ مرتکب شده، انجام داده است؛ به این معنا که وارد جنگی شده که نه می‌تواند از طریق نظامی به آن پایان دهد و نه حاضر است از مسیر مذاکره آن را خاتمه دهد.
به نوشته پارسی، در مورد ترامپ، یکی از موانع اصلی پایان جنگ، مسئله رفع محاصره خلیج فارس است. در مورد عربستان نیز رفع محاصره هوایی یمن به یکی از موضوعات محوری تبدیل شده است.
او به نقل از یک منبع ایرانی نوشت که تهران برای کمک به حل بحران آمادگی دارد، اما حاضر نیست برای پایان دادن به محاصره هوایی یمن، انصارالله را تحت فشار بگذارد یا این گروه را به عقب‌نشینی از شروط خود وادار کند.
به گفته این منبع، ایران در موضوع ضرورت رفع محاصره آمریکا از خلیج فارس نیز موضع خود را تغییر نخواهد داد.
کاهش حضور نظامی آمریکا و افزایش مسئولیت کشورهای منطقه
پارسی در پایان یادداشت خود، نشست مقام‌های منطقه‌ای در تهران را نشانه‌ای از اهمیت بیشتر نقش کشورهای منطقه در مدیریت مسائل امنیتی دانست.
او نوشت که این گردهمایی بار دیگر استدلال طرفداران کاهش مداخله نظامی آمریکا را تقویت می‌کند؛ دیدگاهی که بر اساس آن، کاهش حضور نظامی واشنگتن می‌تواند کشورهای منطقه را به ایفای نقشی فعال‌تر و پذیرش مسئولیت بیشتر در تأمین امنیت خود سوق دهد.
با این حال، پارسی تأکید کرد که افزایش مسئولیت کشورهای منطقه لزوماً به معنای حل همه اختلاف‌ها یا جلوگیری قطعی از درگیری و بی‌ثباتی نیست.
به نوشته او، چه تلاش‌های منطقه‌ای به نتیجه برسند و چه ناکام بمانند، مسئولیت مدیریت پیامدهای این بحران‌ها بیش از گذشته بر عهده کشورهای منطقه خواهد بود، نه آمریکا.
