پلیس فتا تشریح کرد؛ از آگهی‌های جعلی تا پیامک‌های قضایی، شگردهای رایج کلاهبرداری اینترنتی
رئیس پلیس فتای فراجا با تشریح روش‌های متداول کلاهبرداری در فضای مجازی، نسبت به سوءاستفاده مجرمان سایبری از ترس، طمع، حس فوریت و کنجکاوی کاربران هشدار داد. بر اساس آمارهای ثبت‌شده، بیش از ۳۹ درصد پرونده‌های سایبری در نیمه نخست امسال به جرائم مرتبط با کلاهبرداری‌های رایانه‌ای اختصاص داشته است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، روزنامه همشهری در گزارشی به بررسی شیوه‌های رایج کلاهبرداری اینترنتی پرداخته و به نقل از سردار وحید مجید، رئیس پلیس فتای فراجا، نوشته است که مجرمان سایبری با تغییر روش‌های خود متناسب با رفتار کاربران، همچنان از فرصت‌های مختلف برای فریب شهروندان استفاده می‌کنند.
این کلاهبرداری‌ها ممکن است با یک آگهی فروش کالا با قیمت پایین، تبلیغ وام فوری یا پیامکی با موضوع ابلاغیه قضایی آغاز شوند. گاهی نیز پیام‌هایی با عناوینی مانند کمک معیشتی، عکس یادگاری یا کارت دعوت عروسی، کاربران را به بازکردن لینک‌های آلوده ترغیب می‌کنند؛ اقدامی که می‌تواند به نصب بدافزار روی تلفن همراه و سوءاستفاده از اطلاعات شخصی منجر شود.
سردار مجید با اشاره به آمار عملکرد واحدهای پلیس فتا اعلام کرد که در شش ماه نخست امسال، بیش از ۳۹ درصد پرونده‌های سایبری ثبت‌شده به جرائم حوزه کلاهبرداری رایانه‌ای مربوط بوده است. این آمار در شرایطی به ثبت رسیده که پلیس فتا طی سال‌های گذشته بارها درباره روش‌های مختلف فریب در فضای مجازی اطلاع‌رسانی کرده است؛ با این حال، کلاهبرداران همچنان با استفاده از شیوه‌های تازه و تحریک احساسات کاربران، قربانیان جدیدی پیدا می‌کنند.
آگهی‌های ساختگی و وعده‌های مالی؛ تله‌ای برای کاربران
یکی از روش‌های متداول کلاهبرداری اینترنتی، انتشار آگهی‌های جعلی در پلتفرم‌های خریدوفروش آنلاین است. در این شیوه، مجرم کالایی را با قیمتی وسوسه‌کننده عرضه می‌کند و پس از جلب اعتماد مشتری، از او درخواست بیعانه می‌کند. پس از دریافت پول، فروشنده جعلی ممکن است ارتباط خود را با خریدار قطع کند.
به گفته رئیس پلیس فتای فراجا، تبلیغ وام فوری از طریق صفحات و کانال‌های جعلی نیز از دیگر شگردهای پرتکرار مجرمان است. متقاضیان در این موارد با درخواست پرداخت مبالغی تحت عنوان هزینه اداری، مالیات یا سایر مخارج مواجه می‌شوند؛ در حالی که هدف اصلی، دریافت پول از قربانی است.
قرعه‌کشی‌های غیرواقعی نیز در همین دسته قرار می‌گیرند. کلاهبردار به کاربر اعلام می‌کند که برنده جایزه شده است و برای تحویل آن، اطلاعات بانکی یا کد فعال‌سازی خدمات اینترنت‌بانک را درخواست می‌کند. ارائه این اطلاعات می‌تواند زمینه سوءاستفاده مالی را فراهم کند.
ترس، عجله و کنجکاوی؛ ابزارهای روانی مجرمان سایبری
به گفته سردار وحید مجید، وجه مشترک بسیاری از کلاهبرداری‌های اینترنتی، تلاش برای وادارکردن مخاطب به واکنش سریع و جلوگیری از بررسی دقیق پیام است. مجرمان با توجه به موقعیت و شرایط افراد، احساساتی را برمی‌انگیزند که احتمال تصمیم‌گیری شتاب‌زده را افزایش می‌دهد.
رئیس پلیس فتای فراجا چهار عامل اصلی در این زمینه را ترس، احساس فوریت، طمع و کنجکاوی معرفی می‌کند.
- ترس: با ارسال پیام‌هایی درباره صدور حکم جلب، تشکیل پرونده قضایی یا مسدودشدن حساب بانکی ایجاد می‌شود.
- فوریت: با عباراتی مانند «فقط تا ساعت ۱۲ فرصت دارید» به کاربر القا می‌شود که باید بدون بررسی، سریع تصمیم بگیرد.
- طمع: از طریق وعده سود تضمینی، دریافت وام فوری یا بهره‌مندی از کمک‌های دولتی تحریک می‌شود.
- کنجکاوی: با پیام‌هایی درباره ابلاغیه جدید، تصاویر قدیمی، عکس‌های شخصی یا کارت دعوت عروسی برانگیخته می‌شود.
در چنین موقعیت‌هایی، ممکن است کاربر پیش از اطمینان از هویت فرستنده و اعتبار لینک، آن را باز کند. به اعتقاد مجید، سوءاستفاده از این واکنش‌های احساسی در کنار بی‌توجهی به توصیه‌های ایمنی، از عوامل مهم کلیک روی لینک‌های آلوده و نصب بدافزارهای تلفن همراه است.
برداشت غیرمجاز از حساب‌ها؛ یکی دیگر از جرائم پرتکرار
پس از کلاهبرداری‌های رایانه‌ای، برداشت غیرمجاز اینترنتی از حساب‌های بانکی از دیگر جرائم پرتکرار در فضای سایبری کشور به شمار می‌رود.
رئیس پلیس فتای فراجا می‌گوید با وجود هشدارها و اطلاع‌رسانی‌های گسترده، بازکردن لینک‌های جعلی و نصب بدافزارهای موبایلی همچنان از مهم‌ترین عوامل آلوده‌شدن دستگاه‌های هوشمند و برداشت غیرمجاز از حساب شهروندان است.
محتوای پیام‌های فریبنده در این پرونده‌ها شکل‌های متفاوتی دارد؛ از ارسال عکس یادگاری و کارت دعوت عروسی گرفته تا پیام‌هایی با موضوع شکوائیه قضایی یا دریافت کمک معیشتی. این عنوان‌ها با هدف جلب توجه مخاطب انتخاب می‌شوند تا احساس نگرانی یا کنجکاوی او را تحریک کنند و احتمال کلیک روی لینک افزایش یابد.
آیا سالمندان بیشتر در معرض کلاهبرداری قرار دارند؟
سهم بیش از ۳۹ درصدی کلاهبرداری‌های رایانه‌ای از پرونده‌های سایبری، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا افزایش جمعیت سالمند و آشنایی کمتر برخی از این افراد با فناوری‌های جدید می‌تواند در گسترش این جرائم نقش داشته باشد؟
با این حال، آمار اعلام‌شده از سوی پلیس فتا صرفاً سهم کلاهبرداری‌های رایانه‌ای از مجموع پرونده‌های سایبری را نشان می‌دهد و اطلاعاتی درباره سن قربانیان ارائه نمی‌کند. بنابراین، نمی‌توان بر اساس این رقم نتیجه گرفت که سالمندان بیش از سایر گروه‌های سنی قربانی این جرائم می‌شوند.
روش‌هایی که رئیس پلیس فتای فراجا به آنها اشاره کرده، طیف گسترده‌ای از کاربران را در معرض خطر قرار می‌دهد؛ از جوانی که برای خرید ارزان‌تر به یک آگهی اعتماد می‌کند تا فردی که به دنبال دریافت وام است یا کاربری که با دیدن پیام قضایی نگران می‌شود.
برای مشخص‌شدن سهم هر گروه سنی از قربانیان کلاهبرداری‌های اینترنتی، انتشار آمار تفکیک‌شده بر اساس سن افراد ضروری است.
چرا با وجود هشدارها، کاربران همچنان فریب می‌خورند؟
تداوم کلاهبرداری‌های اینترنتی با وجود اطلاع‌رسانی‌های مکرر، نشان می‌دهد که آگاهی عمومی صرفاً با توصیه‌های کلی افزایش پیدا نمی‌کند. به گفته سردار مجید، پیام‌های جعلی با عنوان‌ها و موضوعات تازه منتشر می‌شوند و کاربران باید بتوانند موقعیت‌های مشکوک را در زمان مواجهه تشخیص دهند.
برای مثال، شهروندان لازم است بدانند چگونه اصالت یک پیام قضایی را از مسیرهای معتبر بررسی کنند، هنگام پیگیری وام چه اطلاعاتی را نباید در اختیار دیگران قرار دهند و پیش از پرداخت بیعانه برای خرید اینترنتی، چه مواردی را باید ارزیابی کنند.
در بسیاری از این پرونده‌ها، کلاهبردار از یک نیاز یا احساس واقعی برای فریب افراد بهره می‌گیرد؛ نیاز به خرید ارزان‌تر، تمایل به دریافت وام، نگرانی درباره یک پرونده قضایی، امید به دریافت کمک مالی یا حتی کنجکاوی برای مشاهده یک تصویر یا کارت دعوت.
چند لحظه تأمل پیش از کلیک می‌تواند مانع کلاهبرداری شود
بر اساس توضیحات رئیس پلیس فتای فراجا، ترس، فوریت، طمع و کنجکاوی چهار عاملی هستند که مجرمان سایبری برای فریب کاربران روی آنها حساب می‌کنند. مکث کوتاه پیش از بازکردن لینک، بررسی هویت فرستنده و اطمینان از معتبر بودن پیام می‌تواند احتمال گرفتارشدن در این دام‌ها را کاهش دهد.
با توجه به سهم قابل‌توجه کلاهبرداری‌های رایانه‌ای از پرونده‌های سایبری، رعایت نکات ایمنی و پرهیز از تصمیم‌های عجولانه اهمیت زیادی دارد. کاربران باید پیش از ارائه اطلاعات بانکی، پرداخت وجه یا نصب فایل‌های دریافتی، از معتبر بودن منبع اطمینان حاصل کنند تا از تبدیل‌شدن به قربانی بعدی این جرائم جلوگیری شود.
