مدیرعامل سازمان بوستان‌های تهران تشریح کرد؛ کاهش بارندگی و حذف حقابه، از عوامل خشکیدگی درختان چیتگر
مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران با تشریح دلایل خشک شدن درختان بوستان جنگلی چیتگر اعلام کرد که افت بارندگی، قطع حقابه تاریخی، افزایش تراکم درختان و اجرا نشدن مستمر برنامه‌های فنی جنگل‌داری، از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر این وضعیت در طول چند دهه گذشته بوده‌اند.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، بخش قابل‌توجهی از درختان بوستان‌های جنگلی تهران با پدیده‌هایی همچون خشکیدگی زودرس، زرد شدن و از بین رفتن مواجه شده‌اند؛ وضعیتی که نگرانی شهروندان را برانگیخته و ضرورت پاسخگویی مسئولان و متولیان این عرصه‌های طبیعی را افزایش داده است.
عباسعلی نوبخت، مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران، روز یکشنبه در گفت‌وگو با ایرنا اظهار کرد: کاهش محسوس بارندگی، حذف حقابه تاریخی، تشدید رقابت میان درختان برای دستیابی به منابع حیاتی و استمرار نداشتن اقدامات فنی و پرورشی، از جمله عوامل تأثیرگذار بر خشکیدگی درختان، به‌ویژه در بوستان‌های جنگلی، به شمار می‌روند.
وی درباره سابقه احداث بوستان جنگلی چیتگر توضیح داد: طرح فنی و اجرایی جنگل‌کاری این منطقه در سال ۱۳۴۱ تهیه و اجرا شد. در آن زمان، با در نظر گرفتن شرایط اقلیمی منطقه، کاشت درختان با تراکم معین در دستور کار قرار گرفت؛ اقدامی که در جنگل‌کاری اصولی، بخشی از برنامه بلندمدت برای شکل‌گیری و تکامل توده‌های جنگلی محسوب می‌شود.
نوبخت با اشاره به بررسی‌های انجام‌شده درباره میزان بارندگی در سه دهه اخیر افزود: میانگین بارش سالانه منطقه طی یک دوره ۳۰ ساله حدود ۲۵۰ میلی‌متر بوده، اما این میزان در سال‌های اخیر به حدود ۱۰۰ میلی‌متر کاهش یافته است. چنین افتی فشار زیادی بر رطوبت خاک وارد می‌کند و توان درختان برای تحمل تنش‌های محیطی را کاهش می‌دهد.
حذف حقابه تاریخی چیتگر و محدودیت منابع آب زیرزمینی
مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران، کاهش دسترسی به منابع آب را یکی دیگر از دلایل مؤثر در وضعیت کنونی درختان چیتگر دانست و گفت: این بوستان در گذشته از حقابه‌ای به میزان حدود ۵۰۰ لیتر در ثانیه از سد کرج برخوردار بود، اما این سهم آبی در ادامه حذف شد.
نوبخت ادامه داد: هم‌زمان با قطع حقابه، منابع آب زیرزمینی نیز با محدودیت روبه‌رو شده‌اند. به همین دلیل، تأمین منابع پایدار آب و بازنگری در روش‌های آبیاری فضای سبز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
رقابت درختان برای تأمین نور، آب و مواد غذایی
نوبخت با اشاره به ویژگی‌های زیستی گونه‌های درختی کاشته‌شده در چیتگر اظهار کرد: برخی گونه‌ها، از جمله کاج تهران، برای رشد مناسب به نور کافی در بخش‌های مختلف تاج درخت نیاز دارند. با افزایش تراکم و بزرگ شدن درختان، رقابت میان آنها برای دسترسی به نور، آب و مواد غذایی نیز شدت می‌گیرد.
وی با تشریح اصول مدیریت حرفه‌ای جنگل افزود: عملیات فنی و پرورشی در عرصه‌های جنگلی باید بر اساس برنامه‌ای مشخص از نظر زمان و مکان و در قالب «طرح فنی و پرورشی» انجام شود. در این فرایند، درختان سالم‌تر و برتر برای ادامه رشد انتخاب می‌شوند و در صورت تأیید کارشناسان، بخشی از درختان متراکم یا نامناسب حذف می‌شوند تا منابع و فضای کافی برای رشد درختان منتخب فراهم شود.
ضرورت بازنگری در طرح جنگل‌داری چیتگر پس از چند دهه
مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران با اشاره به سابقه برنامه‌ریزی فنی برای جنگل‌کاری چیتگر گفت: بر اساس بررسی‌های صورت‌گرفته، طرح اولیه این عرصه در سال ۱۳۴۱ تصویب شد و در سال ۱۳۵۲ نیز مورد بازنگری قرار گرفت، اما پس از آن طرح جدیدی برای مدیریت فنی و پرورشی آن تهیه نشده است.
به گفته نوبخت، لازم بود این برنامه هر ۱۰ سال یک‌بار بازنگری شود تا چارچوبی مشخص برای اجرای اقدامات فنی و پرورشی در دوره‌های بعدی در اختیار مدیران قرار گیرد.
وی تأکید کرد: بررسی کمی و کیفی جنگل‌کاری چیتگر و تدوین طرح فنی و پرورشی جدید، با تعیین برنامه زمانی و مکانی برای ۱۰ سال آینده، از ضرورت‌های جدی مدیریت این عرصه به شمار می‌رود.
سبز ماندن سوزن‌های درختان، معیار قطعی سلامت نیست
نوبخت درباره نحوه تشخیص خشکیدگی درختان توضیح داد: خشک شدن درختان لزوماً با تغییر ناگهانی رنگ برگ‌ها همراه نیست. در برخی گونه‌های سوزنی‌برگ، سوزن‌ها ممکن است حتی پس از خشک شدن درخت برای مدتی سبز باقی بمانند.
وی افزود: تغییر رنگ و ریزش سوزن‌ها گاهی با تأخیر اتفاق می‌افتد؛ بنابراین، سبز بودن ظاهری درخت به‌تنهایی نمی‌تواند نشانه سلامت آن باشد و برای تشخیص وضعیت واقعی، بررسی تخصصی ضرورت دارد.
مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران تصریح کرد: ارزیابی وضعیت درختان باید با در نظر گرفتن روند تغییرات اقلیمی در چندین سال، شرایط آب و خاک، میزان تراکم درختان و سلامت فیزیولوژیک آنها انجام شود. از این رو، بدون بررسی‌های کارشناسی نمی‌توان خشکیدگی درختان را صرفاً به یک عامل یا دوره زمانی مشخص نسبت داد.
ارزیابی میدانی قطعات جنگلی چیتگر انجام شد
نوبخت در ادامه به اقدامات صورت‌گرفته برای بررسی وضعیت جنگل‌کاری‌های تهران اشاره کرد و گفت: سال گذشته ارزیابی‌های میدانی در عرصه‌های جنگلی انجام شد و قطعات مختلف جنگلی بوستان چیتگر که با عنوان «پارسل» شناخته می‌شوند نیز مورد بررسی قرار گرفتند.
وی افزود: جمع‌بندی نتایج این مطالعات و تبدیل آنها به برنامه اجرایی در قالب طرح فنی و پرورشی جنگل‌کاری چیتگر، از مراحل پیش‌رو است.
به گفته مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهرداری تهران، حفاظت و احیای چیتگر به برنامه‌ای جامع نیاز دارد که تأمین آب پایدار، اصلاح سامانه‌های آبیاری، مدیریت تراکم درختان، اجرای عملیات پرورشی، پایش سلامت درختان و انتخاب گونه‌های سازگار با شرایط اقلیمی را در بر بگیرد.
نوبخت خاطرنشان کرد: مدیریت علمی جنگل چیتگر مستلزم فاصله گرفتن از اقدامات مقطعی و حرکت به سوی برنامه‌ریزی بلندمدت مبتنی بر مطالعات میدانی و اصول جنگل‌داری است. چنین رویکردی می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای حفاظت از درختان سالم، مدیریت درختان آسیب‌دیده و افزایش تاب‌آوری این سرمایه طبیعی پایتخت باشد.
احتمال بازپس‌گیری مدیریت چیتگر در صورت اثبات قصور شهرداری
مهدی اقراریان، عضو شورای اسلامی شهر تهران، روز گذشته در گفت‌وگو با ایرنا با اشاره به ورود مدیریت علیرضا زاکانی به سال ششم فعالیت خود اظهار کرد: با گذشت پنج سال از دوره مسئولیت شهردار تهران، لازم است عملکرد این دوره مورد بررسی قرار گیرد و در صورت مشاهده قصور در حوزه فضای سبز، موضوع پیگیری شود.
وی افزود: مسئولیت مدیران در قبال وضعیت بوستان‌ها و فضاهای سبز شهری باید متناسب با عملکرد هر دوره مدیریتی ارزیابی شود.
همچنین مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران با اشاره به قطع ۲۵ هزار اصله درخت آلوده در بوستان چیتگر اعلام کرد: اگر قصور شهرداری تهران در اجرای تعهدات مربوط به این بوستان احراز شود و روند آلودگی و زوال درختان ادامه پیدا کند، امکان لغو واگذاری مدیریت و سپردن آن به بخش خصوصی وجود خواهد داشت.
