عراقچی: مذاکرات با آمریکا از طریق پاکستان و قطر ادامه دارد؛ بازگشایی کامل تنگه هرمز به پایبندی واشنگتن به تعهدات بستگی دارد

سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگویی با شبکه الاخباریه عراق از ادامه تماسهای غیرمستقیم تهران و واشنگتن با میانجیگری کشورهایی از جمله پاکستان و قطر خبر داد و تأکید کرد که ایران در صورت پایبندی آمریکا به تعهدات پیشین، آماده ادامه مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، عراقچی در این مصاحبه با اشاره به طرح پیشنهادی هفتروزه ایران، گفت تهران پیشتر شروط خود را به طرف آمریکایی اعلام کرده بود و واشنگتن نیز موافقت خود را با این شروط اعلام کرده، اما خواستار افزودن بندهای دیگری شده است.
وزیر امور خارجه ایران در بخشهای مختلف این گفتوگو درباره روند مذاکرات، وضعیت تنگه هرمز، تحولات دریای سرخ و یمن، احتمال ازسرگیری درگیریها و روابط تهران با کشورهای منطقه توضیح داد. او همچنین با تأکید بر آمادگی ایران برای مقابله با هرگونه حمله احتمالی، دیپلماسی را همچنان راهحل مناسب برای پایان دادن به بحران دانست.
مذاکرات ایران و آمریکا؛ شرط تهران برای ادامه گفتوگوها
مجری: با وجود اعلام مخالفت آمریکا، گزارشها حاکی از آن است که مذاکرات میان تهران و واشنگتن، هرچند غیرمستقیم، همچنان ادامه دارد. آیا این مذاکرات واقعاً در جریان است؟
عراقچی: بله، گفتوگوهای ما با طرف آمریکایی از طریق میانجیهایی مانند پاکستان و قطر بهصورت مستمر ادامه دارد. پیشتر طرحی با عنوان ابتکار هفتروزه به طرف آمریکایی پیشنهاد کردیم که شروط ایران در آن بهروشنی بیان شده بود. طبق این طرح، قرار بود تنگه هرمز در روز ششم این دوره بهطور کامل باز شود.
طرف آمریکایی به ما اطلاع داد که با شروط مطرحشده موافق است، اما قصد دارد چند بند دیگر نیز به آن اضافه کند.
مجری: این بندهای جدید چه موضوعاتی را در بر میگیرد؟
عراقچی: قرار نیست مذاکرات را از طریق شبکه شما انجام دهیم.
مجری: آیا این شروط بیشتر جنبه امنیتی دارند یا اقتصادی؟ دستکم میتوانید به موضوع کلی آنها اشاره کنید؟
عراقچی: این موارد به موضوعاتی مربوط میشود که پیشتر در مذاکرات مطرح شدهاند. خواسته ما از آمریکا این است که به تمام تعهدات مندرج در یادداشت تفاهم اسلامآباد که قبلاً امضا شده، پایبند بماند.
پس از اجرای این تعهدات، امکان ورود به گفتوگو درباره پروندههای دیگر فراهم خواهد شد. در مرحله نهایی نیز میتوان موضوعات موردنظر هر دو طرف را بررسی کرد و برای دستیابی به توافق نهایی به تفاهم رسید.
ابتکار هفتروزه؛ تلاش ایران برای باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی
مجری: پس از نقض یا کنار گذاشته شدن تفاهمنامه پاکستان، مقامهای ایرانی از بازنگشتن به مذاکرات و نبود اعتماد به طرف مقابل سخن میگفتند. با این حال، ناگهان ابتکار هفتروزه مطرح شد؛ طرحی که نشانههایی از انعطافپذیری داشت. چه عاملی باعث شد ایران چنین پیشنهادی ارائه کند؟
عراقچی: ما در سه دور مذاکره با آمریکا شرکت کردیم و هر سه دور در نهایت به جنگ علیه ایران منتهی شد. در جریان این مذاکرات به این نتیجه رسیدیم که نمیتوان به طرف آمریکایی اعتماد کرد.
در دور سوم، با ترامپ به تفاهم رسیدیم، اما او خود این تفاهم را نقض کرد و تنها به مدت دو هفته به مفاد آن پایبند ماند. به همین دلیل، اعتماد ما به رویکرد آمریکا از بین رفته است.
مجری: با وجود این تجربه، چرا ابتکار هفتروزه را مطرح کردید؟
عراقچی: هدف ما این بود که مسیر دیپلماسی ادامه پیدا کند. از دیدگاه ایران، راه دیپلماسی همچنان باز است، به شرط آنکه طرف مقابل به تفاهمهای حاصلشده پایبند باشد.
میز مذاکره همچنان برقرار است و جامعه جهانی باید بداند که این آمریکا است که مسیر را مسدود میکند، نه ایران. اگر واشنگتن واقعاً برای رسیدن به تفاهم جدیت دارد، کافی است تعهداتی را که پیشتر پذیرفته، اجرا کند.
در صورت پایبندی آمریکا به این شروط، تنگه هرمز بهطور کامل باز خواهد شد و پس از آن میتوان دورهای بعدی مذاکرات را برای دستیابی به توافق نهایی برگزار کرد.
موضع تهران درباره تنگه هرمز و افزایش تنشها
مجری: شما همچنان بر دیپلماسی تأکید میکنید، در حالی که به گفته شما آمریکا در چند دور مذاکره بدعهدی کرده است. از سوی دیگر، در روزهای اخیر تنشها در تنگه هرمز افزایش یافته و ایران به تشدید تنش در دریای سرخ نیز متهم شده است. دلیل این تحولات چیست؟
عراقچی: تحولات دریای سرخ و اتفاقاتی که در آن منطقه رخ میدهد، ارتباطی با ما ندارد و باید در چارچوب مسائل خاص همان منطقه بررسی شود.
موضع ایران درباره تنگه هرمز روشن است و بارها آن را اعلام کردهایم. تا زمانی که توافق یا تفاهمی درباره این آبراه حاصل نشود، تنگه برای همه باز نخواهد بود. آمریکا باید شروط ایران را بپذیرد تا امکان عبور کشتیها و شناورها فراهم شود.
طبیعی است که تا پیش از دستیابی به چنین توافقی، عبورومرور دریایی در تنگه و مسیرهای موجود با دشواریهایی همراه باشد.
مجری: این توضیح کلی است. در مرحله قبل، فشارها کاهش یافته بود و کشتیها کمتر هدف قرار میگرفتند؛ همچنین نفت تقریباً با همان نسبتی که پیش از جنگ از تنگه عبور میکرد، جابهجا میشد. اما اکنون شرایط تغییر کرده است. چرا در روزهای اخیر تنش در تنگه هرمز افزایش یافته است؟
عراقچی: موضع ما مشخص است: تنگه هرمز بسته است و هر کشتیای که قصد عبور از آن را داشته باشد، با مشکلات متعددی روبهرو خواهد شد. پرسش اصلی این است که چرا آمریکا اجازه میدهد کشتیها از آبراهی عبور کنند که به دلیل نبود توافق، شرایط دشواری دارد.
مجری: این پرسش را از مقامهای آمریکایی نیز مطرح خواهم کرد، اما اکنون با وزیر امور خارجه ایران گفتوگو میکنم.
عراقچی: آمریکا اعلام میکند که تنگه باز است و در عمل نیز اجازه عبور کشتیها را میدهد؛ اما کشتیها پس از ورود به آبهای تنگه هرمز با مشکلات مختلفی مواجه میشوند.
اجازه دهید نکته دیگری را نیز بیان کنم. پس از گذشت بیش از هشت ماه از جنگ، آمریکا هنوز به هیچیک از اهداف خود دست نیافته است. از نگاه ما، این وضعیت شکست راهبردی برای واشنگتن و موفقیتی راهبردی برای ایران به شمار میرود.
طرف آمریکایی اکنون در وضعیتی دشوار گرفتار شده و تلاش میکند به هر شکل ممکن از آن خارج شود. به همین دلیل، تهدیدهای نظامی، تحریمهای اقتصادی و محدودیتهای جدید را افزایش داده و کشورهای همسایه ایران را نیز برای خودداری از همکاری با تهران تحت فشار گذاشته است؛ اما به نتیجه مطلوب خود نرسیده است.
آمریکا باید بداند که این اقدامات راه به جایی نخواهد برد. ایران نه در برابر فشارهای اقتصادی و نه در مقابل تهدیدهای نظامی تسلیم نمیشود. راه مناسب برای حل بحران، دیپلماسی و دستیابی به راهحلی از طریق مذاکره است.
اختلافنظر درباره وضعیت حقوقی تنگه هرمز
مجری: تنگه هرمز یکی از مهمترین اهرمهای راهبردی ایران بوده است. با این حال، برخی معتقدند کنترل یا مسدود کردن یک آبراه بینالمللی در نهایت پیامدهای منفی برای ایران خواهد داشت؛ زیرا جامعه جهانی اجازه نمیدهد یک کشور بر چنین مسیری مسلط شود.
عراقچی: این تنگه از نظر ما یک آبراه بینالمللی به شمار نمیرود، بلکه در آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد.
مجری: عمان چنین موضعی را اعلام نکرده است؛ با وجود اینکه شما با این کشور مذاکره میکنید و هنوز نتایج گفتوگوها را منتشر نکردهاید.
عراقچی: ایران در برابر جامعه جهانی از حاکمیت و اختیارات خود برخوردار است. واقعیت این است که تنگه هرمز در آبهای ایران و عمان قرار دارد و به گفته ما، در محدوده آبهای بینالمللی نیست.
ما اخیراً با طرف عمانی درباره تعیین مسیرهای مشخص برای ورود و خروج کشتیها به توافق رسیدهایم.
مجری: این توافق در کجا ثبت شده است؟
عراقچی: نقشه مسیرها تهیه و مختصات جغرافیایی آنها تعیین شده است. اگر قرار باشد تنگه هرمز بازگشایی شود، مسیر مورد توافق ایران و عمان، مبنای عبور کشتیها خواهد بود.
مجری: نمیخواهم بحث تنگه هرمز را ادامه دهم؛ زیرا این موضوع بهتنهایی به ساعتها گفتوگو نیاز دارد.
عراقچی: فقط میخواهم نکتهای اضافه کنم.
مجری: پس این پرسش را هم مطرح میکنم: از چه زمانی آبهای تنگه هرمز متعلق به ایران و عمان محسوب میشوند؟
عراقچی: تنگه هرمز از هزاران سال پیش وجود داشته است. در دوره حاکمیت هرمز نیز این آبراه به همین نام شناخته میشد و تحت اداره آن حاکمیت قرار داشت. نمیدانم بر چه مبنایی میتوان با استناد به گذشتهای چند هزار ساله ادعا کرد که این تنگه در آن زمان یک آبراه بینالمللی بوده است.
مجری: اما آبهای آن بینالمللی بودهاند.
عراقچی: برای بررسی این مسئله میتوانید به قواعد حقوق بینالملل و مرزبندیهای جغرافیایی میان ایران و عمان مراجعه کنید.
عراقچی: تحولات دریای سرخ به ایران ارتباطی ندارد
مجری: به موضوع دیگری بپردازیم. شما میگویید تحولات دریای سرخ ارتباطی با ایران ندارد و درگیریها به انصارالله یمن، عربستان سعودی، کشورهای خلیج فارس و طرفهای دیگر مربوط است. با این حال، برخی معتقدند این تحولات با هدایت ایران انجام میشود و تهران میتواند با درخواست از متحدان خود در یمن، به درگیریها پایان دهد.
عراقچی: پیش از پرداختن به یمن، میخواهم نکتهای درباره تنگه هرمز بیان کنم. این آبراه تا پیش از جنگ اخیر کاملاً باز بود و هیچ کشوری برای عبور از آن عوارضی دریافت نمیکرد.
وضعیت فعلی تنگه هرمز، از دیدگاه ما، پیامد طبیعی حمله نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. این وضعیت ادامه خواهد داشت، مگر آنکه واشنگتن رویکرد خود را تغییر دهد.
اما درباره یمن، یک مسئله مهم نادیده گرفته میشود. مردم این کشور سالهاست با محاصره اقتصادی از سوی عربستان سعودی مواجهاند و بیش از یک دهه از پیامدهای این وضعیت رنج بردهاند. اکنون آنها تصور میکنند فرصتی برای شکستن محاصره پیدا کردهاند و با استفاده از بابالمندب، فشار متقابلی بر طرف سعودی وارد میکنند.
پرسش من این است که این مسئله چه ارتباطی با ایران دارد؟
مجری: چندین مقام ایرانی درباره بستن تنگهها اظهارنظر کردهاند. از جمله علیاکبر ولایتی و دیگر مقامها چنین سخنانی داشتهاند و برخی از این اظهارات چنین برداشت کردهاند که ایران علاوه بر تنگه هرمز، بر بابالمندب نیز کنترل دارد.
عراقچی: توصیه میکنم به شعارها و اظهارنظرهایی که در موقعیتهای مختلف مطرح میشوند، تکیه نکنید. آنچه اهمیت دارد، موضع رسمی ایران و واقعیتهای میدانی است.
مجری: اما این اظهارات از سوی یک فرد عادی یا روزنامهنگار مطرح نشده، بلکه علیاکبر ولایتی چنین سخنانی گفته است.
عراقچی: آقای ولایتی مشاور رهبر شهید بوده و سالها نیز مسئولیت وزارت امور خارجه را بر عهده داشته است. او دیدگاههای خود را دارد که برای خودش محترم است. با این حال، من درباره موضع رسمی ایران و واقعیت میدانی صحبت میکنم.
محاصره اقتصادی و دریایی مردم یمن واقعیتی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت. در عین حال، ایران آمادگی دارد برای حل این بحران و رفع مشکلات موجود کمک کند.
پیشنهاد میانجیگری ایران برای کاهش تنش میان یمن و عربستان
مجری: شما از ابتکار میانجیگری سخن گفتهاید، اما واکنشی از سوی عربستان سعودی دریافت نشده است. آیا این به معنای رد پیشنهاد ایران است؟ آیا انصارالله نیز پاسخی به این ابتکار داده است؟
عراقچی: ما آمادگی خود را برای میانجیگری میان دو طرف اعلام کردهایم، اما تاکنون هیچیک از طرفها پاسخی به ما ندادهاند. این مسئله نشان میدهد که انصارالله در تصمیمگیریهای خود از استقلال برخوردار است.
انصارالله برای پایان دادن به درگیری با عربستان شروطی دارد و ریاض نیز خواستههای خاص خود را مطرح میکند که انصارالله آنها را نمیپذیرد. لازم است برای نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف و فراهم کردن زمینه حل اختلافات، همکاری کنیم.
مجری: آیا مقایسه رابطه انصارالله با ایران با رابطه حزبالله لبنان و تهران درست است؟
عراقچی: نه حزبالله و نه انصارالله گروههایی تابع ایران نیستند؛ هر دو مستقلاند. آنها دوستان ما هستند، زیرا مقاومت میکنند و برای اهدافی تلاش دارند که از دیدگاه ما مشروع، قانونی و عادلانه است.
ما به همین دلیل از آنها حمایت میکنیم، اما حمایت ایران به معنای آن نیست که این گروهها از تهران دستور میگیرند.
احتمال ورود مصر به درگیریهای منطقهای
مجری: ممکن است مجلس نمایندگان مصر به دولت این کشور اجازه دهد در کنار عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس وارد جنگ علیه انصارالله شود. احتمال مشارکت نظامی و سیاسی مصر را چگونه ارزیابی میکنید؟
عراقچی: معتقدم مصر از تجربههای گذشته درسهای کافی گرفته است و میتواند با استفاده از آنها از ورود به چنین درگیری پیچیدهای خودداری کند. البته تصمیم نهایی در این زمینه با خود مصر است.
از نظر ما، هرگونه مداخله خارجی در امور یمن، شرایط را پیچیدهتر خواهد کرد. مقامهای مصری پیشتر به ما اطلاع داده بودند که اگر موضعی در این زمینه اتخاذ کنند، اقدام آنها صرفاً در چارچوب دفاع از عربستان خواهد بود و مستقیماً وارد جنگ با یمن نخواهند شد.
آمادگی ایران برای احتمال ازسرگیری جنگ
مجری: اظهارات مختلفی درباره احتمال بازگشت جنگ مطرح شده است؛ از جمله بحث استفاده از بمب مادر و پیشبینیهایی مبنی بر اینکه درگیریها پس از انتخابات آمریکا از سر گرفته خواهد شد. آیا ایران خود را برای جنگی دیگر آماده میکند؟ آیا از نگاه شما، ازسرگیری جنگ قطعی است؟
عراقچی: هر احتمالی در آینده وجود دارد؛ از جمله اینکه آمریکا و رژیم صهیونیستی بار دیگر جنگی علیه ایران آغاز کنند. با این حال، ما برای مواجهه با جنگ احتمالی در آمادگی کامل قرار داریم.
آمادهایم از خود و مردممان دفاع کنیم و تا آخرین لحظه ایستادگی خواهیم کرد. طرف مقابل پیشتر توان دفاعی و اراده ایران را آزموده است و میتواند بار دیگر آن را امتحان کند.
البته آمادگی برای جنگ به معنای تمایل به آغاز آن نیست. این پیام را به طرف مقابل منتقل میکنیم تا محاسبات خود را با دقت انجام دهد و از تکرار جنگ قبلی خودداری کند.
بار دیگر تأکید میکنم که همانطور که برای جنگ آمادگی داریم، برای دیپلماسی نیز آمادهایم.
عراقچی: آمادگی دفاعی ایران عامل بازدارنده در برابر حمله جدید است
مجری: شما مسئول دستگاه دیپلماسی ایران هستید. چه عاملی میتواند مانع از آن شود که واشنگتن بار دیگر جنگ علیه ایران را آغاز کند؟ ایران چه امتیازی باید بدهد تا از وقوع جنگی دیگر، با وجود توانایی دفاعی کشور، جلوگیری شود؟
عراقچی: به اعتقاد من، مهمترین عامل بازدارنده در برابر آغاز جنگ جدید از سوی آمریکا، آمادگی کامل ایران است. آمریکاییها بهخوبی میدانند که با جنگ نمیتوانند به اهداف خود دست پیدا کنند.
در دو جنگ گذشته علیه ایران، آمریکا در تله اسرائیل و بهطور مشخص در تله بنیامین نتانیاهو گرفتار شد. نتانیاهو برای دستیابی به اهداف شخصی خود اقدام میکند، نه برای منافع آمریکا، مردم اسرائیل یا دیگران. او هر اقدامی را که در راستای منافع شخصیاش باشد، انجام میدهد.
عراقچی: مسئله هستهای بهانهای برای مخالفت با ایران است
مجری: ایران چندین دهه درباره پرونده هستهای با آمریکا مذاکره کرده و اکنون نیز توقف جنگ در چارچوب گفتوگوها مطرح است. ایران و آمریکا پیشتر درباره موضوع هستهای به توافق رسیده بودند، اما ترامپ آن را نقض کرد.
مسئله اصلی از نگاه شما چیست؟ آمریکا از برنامه هستهای ایران، غنیسازی و احتمال دستیابی به سلاح هستهای سخن میگوید. آیا پرونده هستهای پوششی برای اختلافی عمیقتر است؟
عراقچی: به باور من، آنچه آمریکا نمیپذیرد، تفکر و نگرش حاکم بر نظام ایران است؛ رویکردی که با سلطهطلبی آمریکا مخالفت میکند و بر تسلیم نشدن در برابر قدرت این کشور تأکید دارد.
این نگرش در شکلگیری جریان مقاومت در منطقه نیز نقش داشته است. بنابراین، از دیدگاه من، موضوع هستهای صرفاً بهانهای برای مخالفت با ایران است.
ما درباره پرونده هستهای با جامعه جهانی به توافق رسیدیم و آن توافق با استقبال گسترده روبهرو شد. با این حال، آمریکا بدون ارائه هیچ مدرکی از توافق خارج شد و آن را کنار گذاشت.
به گفته عراقچی، این روند بار دیگر در اسلامآباد تکرار شد؛ جایی که طرفین درباره مفاد مشخصی به تفاهم رسیدند، اما آمریکا بار دیگر تعهدات خود را نقض کرد.
هزینه تحریمها و موضع ایران درباره سیاستهای کلان کشور
مجری: سیاست ایران در مخالفت با سلطهطلبی و هژمونی جهانی هزینههای زیادی برای مردم داشته و بر اقتصاد و روابط خارجی کشور تأثیر گذاشته است. آیا نظام ایران به بازنگری در این سیاستها برای تأمین منافع مردم فکر نمیکند؟
عراقچی: منکر این نیستم که تحریمهای اقتصادی و محاصره دریایی فشارهای زیادی بر ایران وارد کردهاند. مردم ایران در نتیجه این محدودیتها هزینههای سنگینی پرداختهاند، اما این هزینهها را برای حفظ عزت، استقلال، کرامت و جایگاه خود تحمل کردهاند.
تأثیر محدودیتهای تنگه هرمز بر عراق
مجری: آیا از میزان خسارتهایی که عراق در نتیجه بسته شدن تنگه هرمز متحمل شده است، اطلاع دارید؟
عراقچی: بله، از این موضوع آگاه هستیم و تلاش کردهایم هزینههای واردشده به طرف عراقی را تا حد امکان کاهش دهیم.
مجری: چگونه این کار را انجام دادید؟
عراقچی: با فراهم کردن چند مسیر ویژه برای عبور کشتیهای عراقی.
این هزینهها، از دیدگاه ما، پیامد حمله آمریکا و اقدام نظامی مشترک این کشور و اسرائیل است. جنگ نهتنها برای مردم ایران، بلکه برای ملتهای دیگر منطقه نیز هزینهزا بوده است.
مردم عراق نیز میدانند مشکلاتی که در این مدت با آن مواجه شدهاند، از حملات آمریکا و اسرائیل ناشی شده است. همچنین از اینکه در پی ایستادگی مستمر مردم عراق، نیروهای آمریکایی از خاک این کشور خارج شدهاند، خرسندیم.
عراقچی درباره توافق با عمان برای مسیرهای عبور از تنگه هرمز
مجری: شما مدت زیادی با سلطنت عمان مذاکره کردهاید، اما هر بار اعلام میشود نتایج گفتوگوها قرار است چند روز یا چند هفته بعد منتشر شود. چرا سند نهایی توافق یا نتایج مذاکرات تاکنون منتشر نشده است؟
عراقچی: ما پیشتر از توافق با عمان درباره نقشه مسیرهای مشخص عبور از تنگه هرمز خبر دادهایم. این مسیرها باید در سازمان بینالمللی دریانوردی ثبت شوند تا اطلاعات مربوط به آنها در دسترس عموم قرار گیرد و سازمان نیز آنها را تأیید کند.
بازگشایی تنگه هرمز، بار دیگر تأکید میکنم، به تفاهم میان ایران و آمریکا بستگی دارد. ما از جانب خود و با همکاری عمان، مقدمات لازم برای دستیابی به چنین تفاهمی را فراهم کردهایم و مسیرهای عبور نیز بهطور مشخص تعیین شدهاند.
رایزنی عراقچی با مقامهای عراقی و وزیران منطقه
مجری: آیا در جریان حضورتان در بغداد، درباره یمن، جنگ با آمریکا یا روابط با عربستان سعودی با وزیران امور خارجه کشورهای اسلامی دیدار و گفتوگو کردید؟
عراقچی: با شماری از وزیران شرکتکننده در نشست دیدار داشتم و درباره مسائل منطقهای، بهویژه تحولات یمن، گفتوگوهای مفصلی انجام دادیم. همچنین با وزیر امور خارجه عراق و نخستوزیر این کشور ملاقات کردم.