حدود ۵۰ درصد از تالاب بینالمللی چغاخور خشک شد
گزارشها و مشاهدات میدانی نشان میدهد حدود ۵۰ درصد از عرصه آبی تالاب چغاخور خشک شده و بخشهایی از بستر آن به زمین خشک تبدیل شده است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید؛ تالاب بینالمللی چغاخور، واقع در شهرستان بروجن استان چهارمحال و بختیاری، یکی از مهمترین زیستگاههای آبی کشور و ثبتشده در فهرست کنوانسیون رامسر است. این پهنه آبی با مساحت تقریبی ۱۵۰۰ هکتار، در ارتفاع بیش از ۲۲۰۰ متری از سطح دریا و در دامنه کوههای برآفتاب و کلار قرار دارد و سالهاست بهعنوان ایستگاه استراحت و زمستانگذرانی پرندگان مهاجر و بومی شناخته میشود.
به روایت مهر، اهمیت این تالاب تنها به تنوع زیستی آن محدود نمیشود؛ چغاخور سرمایهای ملی و بینالمللی محسوب میشود که علاوه بر کارکردهای اکولوژیک، نقش مهمی در گردشگری طبیعی و اقتصاد محلی منطقه ایفا میکند.
وجود گونههای گیاهی نمپسند، ماهیان بومی و جمعیت قابل توجه پرندگان آبزی، این زیستبوم را به یکی از نقاط کلیدی شبکه تالابهای کشور تبدیل کرده است.
با این حال، در شهریورماه ۱۴۰۵، وضعیت این تالاب به مرحله بحرانی رسید.
گزارشها و مشاهدات میدانی نشان میدهد حدود ۵۰ درصد از عرصه آبی تالاب خشک شده و بخشهایی از بستر آن به زمین خشک تبدیل گشته است. این وضعیت در سه دهه گذشته بیسابقه توصیف شده و نگرانی گستردهای در میان فعالان محیط زیست، جوامع محلی و مسئولان ایجاد کرده است.
عوامل متعددی در شکلگیری این بحران نقش داشتهاند؛ از خشکسالیهای متوالی و کاهش دبی چشمههای تغذیهکننده گرفته تا عدم اجرای کامل برنامه منابع و مصارف و رعایت نشدن حقابه زیستمحیطی. در حالی که بارشهای سال آبی گذشته و امسال در برخی مناطق استان مطلوب گزارش شده بود، مدیریت آب تالاب نتوانست از بروز این وضعیت جلوگیری کند. در این میان، ادارهکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری از زمستان سال گذشته پیگیریهای قضایی و اجرایی را آغاز کرد.
۵۰ درصد عرصه تالاب بین المملی چغاخور خشک شد
محسن کریمی مدیرکل محیط زیست چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار داشت: تالاب بینالمللی چغاخور یکی از زیستگاههای ارزشمند استان و کشور است که متأسفانه به دلیل عدم مدیریت صحیح آب و رعایت نشدن حقابه زیستمحیطی، در شهریورماه بخشی از آن خشک شد. برآورد تقریبی نشان میدهد نزدیک به ۵۰ درصد عرصه تالاب آب خود را از دست داده، اما ۵۰ درصد باقیمانده همچنان دارای آب است.
وی افزود: از زمستان سال گذشته موضوع عدم مدیریت آب تالاب را پیگیری کردیم و در چندین نوبت شکایت قضایی مطرح شد که منجر به پلمب دریچه خروجی تالاب در دو نوبت گردید. پس از تدوین برنامه منابع و مصارف در بهار ۱۴۰۵، متأسفانه این برنامه اجرایی نشد و حقابه زیستمحیطی نیز اختصاص نیافت. از ابتدای شهریور با بحرانی شدن وضعیت، از کشاورزان بالادست درخواست همکاری کردیم، بخشی از چشمههای بالادست را لایروبی و آب را به سمت تالاب هدایت نمودیم. امروز ۳۰ شهریور حکم قضایی بستن خروجی تالاب اجرایی شد و امیدواریم با این اقدام و هدایت منابع آب بالادست، ظرف دو تا سه هفته آینده بخش خشکشده احیا شود.
کریمی در خصوص متولی مدیریت آب توضیح داد: سازمان حفاظت محیط زیست وظیفه حفاظت و مدیریت تالاب را بر عهده دارد، اما با توجه به احداث سد بر روی تالاب، وزارت نیرو متولی اجرای برنامه منابع و مصارف است. این برنامه در سطح استان تنظیم شد، اما عدم اجرای صحیح آن و رعایت نشدن حقابه، بخشی از تالاب را به بحران کشاند. خشکسالیهای متوالی مؤثر بوده، اما عامل اصلی عدم مدیریت و رعایت نشدن حقابه زیستمحیطی است. هر تالاب حقابه مشخصی دارد و در صورت رعایت آن، مشکلی پیش نخواهد آمد.
وی در پاسخ به ادعاهای مربوط به تأثیر تونل سبزکوه تأکید کرد: منابع آب تالاب بسیار متعدد است و از چشمههای شیرکشته، تنگ سیاه، احمدآباد، دستسیبک و سایر چشمهها تأمین میشود. طبق بررسیهای انجامشده، تونل سبزکوه هیچگونه اثری بر تالاب ندارد. در اواخر تابستان و اوایل پاییز کمآبی در منابع سطحی طبیعی است و با شروع بارشهای پاییزی و قطع رهاسازی آب کشاورزی، آب به تالاب بازخواهد گشت. این تجربه تلخ باید درسی باشد تا حقابه زیستمحیطی تالابها بهویژه چغاخور رعایت شود.
خشک شدن تالاب چغاخور پیامدهای زنجیرهای به همراه دارد
علی محمدی یکی از فعالان محیط زیست در گفتگو با خبرنگار مهر، گفت: وضعیت کنونی چغاخور نتیجه انباشت سالها فشار بر منابع آب است. خشکسالی تنها بخشی از ماجراست؛ توسعه کشاورزی، برداشتهای غیرمجاز و ضعف در اجرای برنامههای مدیریتی، تالاب را به این نقطه رسانده است.
وی تصریح کرد: تا زمانی که هماهنگی واقعی میان دستگاههای متولی، کشاورزان و جوامع محلی شکل نگیرد، خطر تکرار این بحران وجود دارد.
محمدی افزود: تالاب چغاخور نه فقط یک پهنه آبی، بلکه بخشی از هویت طبیعی و گردشگری استان است. خشک شدن آن پیامدهای زنجیرهای از جمله کاهش زیستگاه پرندگان مهاجر، افزایش گرد و غبار محلی و آسیب به اقتصاد جوامع پیرامون را به دنبال خواهد داشت. انتظار میرود پس از احیای موقت، برنامه پایدار و شفاف برای تخصیص حقابه زیستمحیطی تدوین و بهطور جدی اجرا شود تا شاهد تکرار چنین صحنههایی نباشیم.
زمین های کشاورزی پایین دست سد چغاخور تحت پوشش سامانههای نوین آبیاری است
حسین بهرامی رئیس جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: تمامی محدودههای پاییندست سد چغاخور که برای کشت آبی مورد استفاده قرار میگیرند، تا حد زیادی تحت پوشش سامانههای نوین آبیاری قرار دارند و استفاده از آبیاری بارانی یکی از عوامل اصلی امکان تداوم کشاورزی در شرایط محدودیت منابع آب بوده است.
وی تصریح کرد: اگر سامانههای نوین آبیاری در این مناطق اجرا نشده بود، تأمین آب مورد نیاز این سطح از اراضی با ۷ میلیون مترمکعب آب عملاً امکانپذیر نبود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: در بخشهایی که انتقال آب از طریق کانال انجام میشود، استفاده از کانالهای سیمانی موجب کاهش تلفات آب شده و در سایر مسیرها نیز انتقال آب با لوله و اجرای سامانههای آبیاری بارانی، نقش مهمی در کاهش هدررفت و افزایش بهرهوری آب داشته است.
بهرامی افزود: مجموعه این اقدامات در کنار مدیریت زمان کشت، انتخاب محصولات متناسب با شرایط منطقه و استفاده از ارقام زودرس، از مهمترین راهبردهای بخش کشاورزی برای سازگاری با شرایط خشکسالی و کاهش منابع آبی است.
به گزارش خبرنگار مهر، بحران کنونی تالاب چغاخور بار دیگر نشان داد که مدیریت منابع آب در کشور همچنان با چالشهای ساختاری روبهروست. حتی در سالهایی که بارشها نسبتاً مطلوب بوده، عدم رعایت حقابه زیستمحیطی میتواند یک تالاب بینالمللی را تا آستانه خشکی پیش ببرد. این موضوع تنها محدود به چهارمحال و بختیاری نیست و بسیاری از تالابهای کشور با مشکلات مشابهی دستوپنجه نرم میکنند.
اقدامات اخیر ادارهکل حفاظت محیط زیست استان، از جمله پیگیریهای قضایی مستمر، پلمب خروجی و هدایت آبهای بالادست، گامی مثبت و ضروری محسوب میشود. اجرای حکم ۳۰ شهریور و امید به احیای بخشی از تالاب در دو تا سه هفته آینده، نشاندهنده عزم دستگاه متولی برای جلوگیری از خسارت بیشتر است. با این حال، موفقیت پایدار این اقدامات به همکاری نزدیک وزارت نیرو، کشاورزان و جوامع محلی وابسته است.
رعایت حقابه زیستمحیطی نباید بهعنوان یک الزام تشریفاتی تلقی شود، بلکه باید بخشی جداییناپذیر از برنامههای منابع و مصارف باشد. تجربه تلخ امسال میتواند نقطه عطفی برای بازنگری در نحوه مدیریت تالابها باشد تا در سالهای آینده شاهد تکرار چنین بحرانی نباشیم.
تالاب چغاخور سرمایهای ملی و بینالمللی است که حفاظت از آن نیازمند نگاه بلندمدت و فرابخشی است. احیای موقت کافی نیست؛ باید سازوکارهای نظارتی قویتری برای جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز و تضمین جریان آب به تالاب ایجاد شود.
در نهایت، آینده این زیستبوم ارزشمند در گرو تصمیمگیریهای امروز است. اگر دستگاههای مسئول با جدیت و هماهنگی عمل کنند، چغاخور میتواند بار دیگر به زیستگاه پویا و میزبان پرندگان مهاجر تبدیل شود. در غیر این صورت، خطر تبدیل آن به نمونهای دیگر از تالابهای ازدسترفته کشور دور از انتظار نخواهد بود.
