دکتر شیخی: ایران از سرمایه انسانی ارزشمندی در حوزه فناوری برخوردار است
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، دکتر محمدحسین شیخی، رئیس پژوهشگاه با حضور در برنامه تلویزیونی «صف اول» به تشریح جایگاه جمهوری اسلامی ایران در اتحادیه جهانی مخابرات، برنامههای پژوهشی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و مسیر کشور برای مواجهه با فناوریهای نوین پرداخت.
وی با اشاره به تاریخچه اتحادیه بینالمللی مخابرات یا ITU، از فعالیت جدی متخصصان کشور در تدوین استانداردهای بینالمللی حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات خبر داد و گفت: ایران در این اتحادیه جزو کشورهای فعال و در زمره ۱۰ کشور برتر است.
تاریخچه شکلگیری اتحادیه بینالمللی مخابرات
شیخی گفت: ایده شکلگیری این اتحادیه به سال ۱۸۶۵ میلادی بازمیگردد؛ زمانی که کشورهای مختلف از تلگراف برای ارسال پیام استفاده میکردند و هر کشور رمز خاص خود را داشت. در آن دوره، حدود ۲۰ کشور از این فناوری استفاده میکردند و برای ارسال پیام از یک کشور به کشور دیگر، پیام باید از چندین نظام رمزگذاری عبور میکرد. بهمنظور رفع این مشکل، یکسانسازی رمزنگاری و دستیابی به ادبیات مشترک، ایده تشکیل اتحادیه میان این ۲۰ کشور شکل گرفت.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات افزود: این اتحادیه بهتدریج توسعه یافت و پس از جنگ جهانی دوم، بهطور رسمی زیر نظر سازمان ملل متحد قرار گرفت. وظیفه اصلی ITU ایجاد استانداردهای بینالمللی در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات است؛ به این معنا که بازیگران و استفادهکنندگان فناوریهای اطلاعاتی در جهان گرد هم میآیند، شرایط و دیدگاههای خود را مطرح میکنند و درباره قواعد، قوانین و نحوه استفاده از فناوریهای جدید به توافق میرسند؛ بهگونهای که استفاده از فناوری به زیان کشور خاصی نباشد و فناوریهای نوین نیز پیش از استفاده گسترده، مورد نقد، بررسی و چالش قرار گیرند.
فعالیت ایران در کارگروههای تخصصی ITU
شیخی با بیان اینکه ایران از پیش از انقلاب اسلامی عضو این اتحادیه بوده و پس از انقلاب نیز نقش آن تقویت شده است، اظهار کرد: امروز گروههای مطالعاتی متعددی در ITU بهصورت تخصصی روی موضوعات مختلف کار میکنند؛ از جمله اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و استفاده از سامانههای اطلاعاتی مبتنی بر ماهواره. متخصصان وزارت ارتباطات در این کارگروهها بسیار فعال هستند، نقشهای جدی ایفا میکنند و پیشنهادهایی ارائه میدهند که از سوی دیگر کشورها نیز بررسی میشود.
وی درباره جایگاه ایران در این اتحادیه گفت: در ITU رتبهبندی رسمی به آن معنا وجود ندارد، اما ایران از کشورهایی است که فعالیت بسیار زیادی دارد و در مباحث روز جهان مشارکت جدی میکند. از منظر میزان فعالیت، میتوان گفت ایران در زمره ۱۰ کشور برتر این اتحادیه قرار دارد.
تنظیمگری فناوری ارتباط ماهواره و تلفن همراه
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، فناوری «Direct-to-Cell» یا «D۲C» را نمونهای از موضوعات مهم در این اتحادیه دانست و افزود: در این فناوری، ماهوارهها در فضا مستقر میشوند تا پوشش تلفن همراه را در کشورهای مختلف فراهم کنند. این فناوری در ظاهر میتواند برای مناطق کوهستانی، نقاط فاقد آنتندهی یا مناطقی که با مشکل پوشش ارتباطی مواجهاند، مفید باشد؛ زیرا پوشش از بالا ارائه میشود.
وی ادامه داد: با این حال، اگر این فناوری با دقت و ملاحظات لازم اجرا نشود، میتواند اختلالهای زیادی در شبکههای مخابراتی کشورهای دیگر ایجاد کند؛ از جمله تداخل فرکانسی و احتمال از دست رفتن دادهها. همچنین ورود بدون ملاحظه به این عرصه ممکن است اپراتورهای داخلی را تضعیف کند.
شیخی تصریح کرد: پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات و وزارت ارتباطات در این زمینه بهطور جدی فعالیت میکنند و پیشنهادهایی را به اتحادیه ارائه کردهاند. شماری از کشورها نیز با ایران همسو شدهاند و درباره چارچوب ورود این فناوری به کشورهای مختلف، قواعد و قوانین مشخصی در حال طرح و بررسی است. در مجامع بینالمللی گاهی ساعتها درباره یک جمله بحث میشود تا در نهایت به تصویب برسد.
وی افزود: اگر کشوری در این فرایندها مشارکت نکند و بازیگر فعالی نباشد، ممکن است مقرراتی تصویب شود که آن کشور بعدها در معرض آثار آن قرار گیرد و دیگر نتواند اقدامی انجام دهد. کشورهای پیشنهاددهنده این فناوریها نیز طبیعتاً بهدنبال منافع خود هستند؛ بنابراین وجود یک صدای تنظیمگر دیگر در کنار آنها برای صیانت از منافع کشور ضروری است.
ظرفیت همکاری با کشورهای عضو بریکس
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات درباره دیپلماسی ارتباطات با دیگر اعضای اتحادیه نیز گفت: در فضای بینالمللی، کشورهایی وجود دارند که از نظر سیاسی با ایران همسو هستند و برخی کشورها نیز با ایران زاویه دارند. در این میان، کشورهای عضو بریکس میتوانند نقش مهمی در همافزایی ارتباطی ایفا کنند.
وی با اشاره به اعضای بریکس، شامل برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی، افزود: این کشورها بخش بزرگی از جمعیت جهان را در بر میگیرند و تنها هند و چین در کنار یکدیگر جمعیت بسیار بزرگی را شامل میشوند. افزون بر این، چین، هند و برزیل از ظرفیتهای فناورانه بالایی برخوردارند و حجم زیادی از ترافیک بینالمللی اینترنت با آنها مرتبط است.
شیخی ادامه داد: همسویی ایران با این کشورها در تصویب قوانین بینالمللی حوزه ارتباطات و تدوین استانداردهای جدید میتواند به پیشبرد اهداف کشور در فضای بینالمللی کمک کند. در موضوع فناوری D۲C نیز ایران، چین و روسیه بسیار همراستا و همنظر هستند که این فناوری با استانداردهای مشخص و مورد توافق اجرا شود.
ارتباطات کوانتومی؛ فناوری اثرگذار سالهای آینده
وی در ادامه به فناوریهای نوظهور در حوزه ارتباطات اشاره کرد و گفت: یکی از محورهای مهم، فناوری کوانتوم است که در سالهای آینده نقش بسیار مهمی در حوزه ارتباطات ایفا خواهد کرد. در فضای ارتباطات، برای ارسال اطلاعات از رمزنگاری استفاده میشود و همانگونه که رمزها از گذشته و از زمان تلگراف بهتدریج پیشرفتهتر شدهاند، همواره افرادی نیز تلاش میکنند این رمزها را بشکنند و به اطلاعات دسترسی پیدا کنند.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات افزود: فناوری کوانتوم هم میتواند در رمزنگاری کمککننده باشد و هم امکان ایجاد پردازندههای کوانتومی را فراهم کند که برای رمزگشایی مورد استفاده قرار میگیرند. این فناوری میتواند تحولی بزرگ در ارتباطات ایجاد کند و حوزه امنیت را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
وی با اشاره به وضعیت جهانی این فناوری گفت: نمونههایی از پایلوتها، نمونههای آزمایشگاهی و طرحهایی در مقیاس بزرگتر از آزمایشگاه در کشورهای مختلف عملیاتی شده و در حال ارزیابی است. پیشبینیها نشان میدهد این فناوری طی ۱۰ سال آینده و حتی کمتر از ۱۰ سال، میتواند بهصورت گسترده در جهان مورد استفاده قرار گیرد.
شیخی اظهار کرد: وزارت ارتباطات و پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات نمیتوانند منتظر بمانند تا با این فناوری مواجه شوند. به همین دلیل، مطالعات لازم انجام شده و تلاش شده است با کمک ظرفیتهای گوناگون کشور و سایر مجموعههای دولتی، نمونههای اولیه بومیسازی شود. در نتیجه این همافزایی، یک شبکه ارتباطات کوانتومی در محیط آزمایشگاهی آزمایش شد که این تست بهتازگی انجام شده و نتایج خوبی نیز به همراه داشته است.
وی افزود: هدف، استفاده از این موضوع در سطحی گستردهتر و ایجاد نمونهای واقعیتر از ارتباطات کوانتومی است. کشور در این مسیر در حال پیشروی است و امید میرود همزمان با جهان بتوان از این فناوری استفاده کرد.
سرمایه انسانی؛ پشتوانه توسعه فناوریهای نوین
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با تأکید بر توانمندی نیروی انسانی کشور گفت: ایران از لحاظ نیروی انسانی در زمره کشورهای بسیار سطح بالای جهان قرار دارد و این موضوع فقط از منظر ملینگری مطرح نمیشود، بلکه یک واقعیت است. کشور پر از استعدادهای جوان و نیروهای توانمند است و هنر ما باید این باشد که بتوانیم از این جوانان استفاده کنیم. در این صورت میتوان مسیرهای فناورانه را با سرعت طی کرد و به نقطه مطلوب رسید.
توسعه زیرساخت بومی هوش مصنوعی
وی همچنین به برنامههای وزارت ارتباطات در حوزه هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: تلاش میشود کشور در این حوزه از جهان عقب نماند و هوش مصنوعی در زندگی روزمره و برای حل مسائل کشور بهکار گرفته شود. با این حال، در استفاده از هوش مصنوعی باید مراقب دادهها بود؛ زیرا موتورهای هوش مصنوعی و نرمافزارهای فعال در این حوزه بر مبنای دادهها کار میکنند.
شیخی ادامه داد: در مواردی که حفظ اطلاعات ضروری است، باید فناوری و زیرساخت بومی در اختیار باشد. برخی دادهها را نمیتوان بدون ملاحظه در اختیار ابزارهای هوش مصنوعی قرار داد و از آنها کمک گرفت. برای نمونه، اگر قرار باشد از یک دستیار پزشکی مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده شود، باید ابتدا دادههای لازم در اختیار آن قرار گیرد تا آموزش ببیند و سپس بتواند کمک کند.
وی گفت: به همین دلیل، توسعه زیرساختهای بومی و تربیت نیروی انسانی خبره در هوش مصنوعی ضروری است. وزارت ارتباطات در این حوزه، هم توسعه زیرساخت و هم تربیت نیروی انسانی را دنبال میکند؛ نه صرفاً تربیت نیروی آکادمیک، بلکه تربیت نیروهایی که بتوانند ابزارهای هوش مصنوعی را برای حل مسائل کشور بهکار گیرند.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات از اجرای یک برنامه ملی در این زمینه خبر داد و افزود: این برنامه در ابتدا در پنج استان آغاز شده و قرار است به همه استانهای کشور گسترش یابد. یکی از دستاوردهای این برنامه آموزشی میتواند شناسایی استعدادهای برتر حوزه هوش مصنوعی باشد.
ضرورت پیوست فرهنگی برای فناوریها
وی با تأکید بر ضرورت فرهنگسازی در کنار آموزش گفت: بهویژه در حوزه هوش مصنوعی، پیوست فرهنگی برای عموم مردم بسیار مهم است. بهطور کلی، در مواجهه با هر فناوری جدید باید پیوست فرهنگی نیز در نظر گرفته شود. این موضوع در دورههای آموزشی برگزارشده در استانهای مختلف مدنظر قرار دارد و در آموزشها به آن پرداخته میشود.
تقویت تنظیمگری اینترنت اشیا
شیخی درباره وضعیت اینترنت اشیا در کشور نیز اظهار کرد: ایران در حوزه اینترنت اشیا بهصورت گسترده در حال استفاده از این فناوری است؛ از بخش کشاورزی و لوازم خانگی گرفته تا خانههای هوشمند. با این حال، یکی از اشکالات موجود این است که نظام تنظیمگری در این حوزه به اندازه لازم توسعه نیافته و باید بیشتر روی آن کار شود.
وی افزود: جامعه با سرعت به سمت استفاده از ابزارهای اینترنت اشیا رفته، پیش از آنکه آموزشهای لازم، پیوستهای فرهنگی و زیرساختهای رگولاتوری یا تنظیمگری بهطور کامل شکل بگیرد. برای مثال، نصب یک دوربین در معبر برای نظارت بر مقابل یک مغازه، نوعی استفاده از اینترنت اشیا محسوب میشود؛ اما اگر استانداردهای لازم در آن رعایت نشده باشد، ممکن است دشمن نیز بتواند به همان دوربین دسترسی پیدا کند و معبر را مشاهده کند. این موضوع، ضرورت تنظیمگری در حوزه دوربین و تجهیزات مشابه را نشان میدهد.
رئیس پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: وزارت ارتباطات، بهویژه پس از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، به تقویت حوزه تنظیمگری اینترنت اشیا و زیرساختهای آزمایشگاهی این بخش توجه بیشتری کرده و بهطور جدی در این زمینه فعالیت میکند.
ارزیابی تجهیزات وارداتی اینترنت اشیا
وی افزود: بخشی از تجهیزات اینترنت اشیا وارداتی است و در اقتصاد جهانی نیز منابع مالی در انتخاب و خرید تجهیزات نقش مهمی دارند. اقدام ضروری وزارت ارتباطات، ایجاد زیرساختهای آزمایشگاهی برای ارزیابی محصولاتی است که قرار است وارد ایران شوند. هر تجهیز اینترنت اشیا باید پیش از استفاده، در یک مرجع مورد بررسی قرار گیرد و کشور باید از زیرساخت آزمایشگاهی لازم برای تأیید این تجهیزات برخوردار باشد.
شیخی در پایان خاطرنشان کرد: زیرساختهای آزمایشگاهی لازم در حال توسعه است تا توان تنظیمگری کشور تقویت شود؛ البته در این مسیر، نهادهای دیگری نیز در کنار وزارت ارتباطات و پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات همکاری میکنند.
