ترامپ چرا حمله وسیعتر به ایران را فعلا کنار گذاشت؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دستکم فعلاً برنامههای خود برای تشدید چشمگیر حملات نظامی آمریکا علیه ایران را کنار گذاشته است. یکی از نگرانیهای اصلی او این است که گسترش جنگ میتواند بهطور خطرناکی ذخایر از پیش کاهشیافته پنتاگون از موشکهای رهگیر سامانه پاتریوت و دیگر مهمات پدافند هوایی در خاورمیانه را به شدت کاهش دهد.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید، نیویورکتایمز نوشت: به گفته مقامهای دولت آمریکا، نگرانی درباره کاهش ذخایر موشکهای رهگیر تنها یکی از عواملی است که بازگشت به عملیات نظامی گسترده را به اقدامی بسیار پرریسک تبدیل کرده است. ترامپ و مشاوران ارشدش همچنین نسبت به گسترش جنگ در خاورمیانه، دور شدن متحدان کلیدی عرب حوزه خلیج فارس که در برابر حملات ایران آسیبپذیر هستند، بروز بحران اقتصادی جهانی، و تشدید بحران انرژی و پناهجویان ابراز نگرانی کردهاند.
این تغییر در رویکرد ترامپ نسبت به جنگ با ایران، پس از نشست روز جمعه او با مشاوران ارشد و اعضای بلندپایه کابینه رخ داد؛ موضوعی که دو فرد مطلع از این جلسه آن را تأیید کردهاند.
به گفته این منابع، بخش مهمی از رایزنیهای محرمانه بر کاهش ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت و سایر سامانههای پدافند هوایی پنتاگون متمرکز بوده است. این افراد به دلیل حساسیت مسائل عملیاتی، نخواستند نامشان فاش شود.
یک مقام ارشد آمریکایی نیز گفت جمعه گذشته سه نظامی آمریکایی در اردن کشته شدند؛ زمانی که یک موشک بالستیک ایران توانست از سامانههای پدافند هوایی آمریکا که در حال مقابله با موجی از موشکها و پهپادهای ایرانی بودند، عبور کند.
به گفته مقامهای آمریکایی، ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در جلسات خصوصی هشدار داده است که ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران از نظر نظامی امکانپذیر است، اما بهشدت ذخایر موشکهای رهگیر در اختیار فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، که مسئول عملیات در خاورمیانه است، را کاهش خواهد داد. سخنگوی ژنرال کین از اظهار نظر درباره توصیههایی که او به رئیسجمهور ارائه میکند، خودداری کرد.
استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، گفت رئیسجمهور «همواره تأکید کرده که راهحل دیپلماتیک را ترجیح میدهد، اما اگر ایران به اقدامات تروریستی در تنگه هرمز یا علیه متحدان آمریکا ادامه دهد، همه گزینهها همچنان روی میز خواهد بود.» او افزود: «ایران پس از تحمل تحریمهای فلجکننده و حملات مکرر، عاقلانهتر است که به سمت یک توافق مذاکرهشده حرکت کند؛ در غیر این صورت، خودش میداند چه اتفاقی خواهد افتاد.»
ترامپ در نزدیک به پنج ماه جنگ با ایران با این پرسش دستوپنجه نرم میکند که چگونه باید مسیر را ادامه دهد؛ بهویژه اینکه چگونه تنگه هرمز را بازگشایی کند، در حالی که با ازسرگیری درگیریها طی دو هفته گذشته، قیمت بنزین بار دیگر افزایش یافته است. روند دیپلماسی متوقف شده و آخرین موج حملات گسترده آمریکا نیز ظاهراً نتوانسته ایران را از نظر نظامی بازدارندگی کند.
به گفته دو فرد مطلع از رایزنیهای داخلی، تقریباً هیچیک از اعضای حلقه نزدیک ترامپ اعتقاد نداشتند که طرح تشدید جنگ تصمیم درستی باشد. یک مقام ارشد آمریکایی نیز که به شرط ناشناس ماندن صحبت کرد، تردید داشت که ازسرگیری عملیات نظامی گسترده بتواند ایران را به میز مذاکره بازگرداند.
این مقام گفت حملات آمریکا نتیجهای معکوس داشته و بهجای تضعیف ایران، موجب انسجام بیشتر این کشور شده و به ایران امکان داده است توجه افکار عمومی را بر تهدید خارجی متمرکز کنند.
درگیری میان آمریکا و ایران روز شنبه برای نخستین بار در دو هفته گذشته نشانههایی از کاهش تنش داشت، اما همزمان با شدت گرفتن درگیریها میان نیروهای مورد حمایت عربستان سعودی و حوثیهای همسو با ایران در یمن، سطح تنش همچنان بالا باقی ماند. پس از ۱۳ شب متوالی حمله به ایران، نیروهای آمریکایی روز شنبه هیچ حمله شبانه جدیدی را اعلام نکردند.
پیش از نشست روز جمعه، ترامپ گفته بود که اگر دستور دهد، ارتش آماده اجرای حملات سنگینتر است، هرچند همچنان راه را برای یک راهحل دیپلماتیک باز گذاشته است.
او بعدازظهر جمعه به خبرنگاران گفت: «ببینید، ما کاملاً آماده اقدام هستیم. آمادهایم، اما در حال مذاکره هم هستیم؛ بنابراین شاید به نقطه عطف برسیم و شاید هم نرسیم.»
نشست روز جمعه در شرایطی برگزار شد که ترامپ پس از فروپاشی یک آتشبس شکننده و نیز یادداشت تفاهمی که قرار بود زمینه بازگشت آمریکا و ایران به مذاکرات برای دستیابی به توافقی بلندمدت درباره برنامه هستهای را فراهم کند، با یک نقطه عطف مهم در سیاست خود در قبال ایران روبهرو شده است.
چندین مقام پنتاگون و فرمانده نظامی آمریکا نیز اوایل هفته گفته بودند که به نظر میرسد ترامپ به تأیید مرحله نخست یک کارزار چندمرحلهای بمباران متمایل شده است. هدف این کارزار، حمله به رادارهای ساحلی، پرتابگرهای موشکهای ضدکشتی، ناوگان قایقهای تندرو تهاجمی ایران و دیگر اهدافی است که پنتاگون معتقد است در حملات به کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز نقش داشتهاند.
پنتاگون در روزهای اخیر برای آمادگی در برابر هرگونه تشدید درگیری، نیروهای بیشتر، تسلیحات و تجهیزات لجستیکی بیشتری را به خاورمیانه اعزام کرده است. ارتش آمریکا همچنین شمار فزایندهای از پلهای راهآهن را که غیرنظامیان از آنها استفاده میکنند را بمباران کرد.
همچنین تشدید حملات به اینگونه اهداف، تأسیسات انرژی و مراکز هستهای ایران، از جمله تأسیسات موسوم به «کوه کلنگ» (Pickaxe Mountain)، نیز در دست بررسی بوده است.
ترامپ روز پنجشنبه در گفتوگو با آکسیوس بخشی از این رایزنیها را آشکار کرد و گفت: «در حال بررسی یک حمله گسترده هستم؛ حملهای بزرگتر از هر زمان دیگری. به تصمیمگیری بسیار نزدیک شدهام. همه چیز برای اجرای آن آماده است.»
اما تا شامگاه جمعه، به نظر میرسید ترامپ دستکم بهطور موقت از برنامه حملات گستردهتر صرفنظر کرده است؛ تصمیمی که ظاهراً تا حدی تحت تأثیر ارزیابی مشاوران نظامی او درباره کاهش ذخایر مهمات دفاع هوایی برای حفاظت از نیروهای آمریکایی مستقر در اردن، کویت، بحرین و امارات متحده عربی اتخاذ شد؛ پایگاههایی که طی دو هفته گذشته بارها هدف حملات سنگین ایران قرار گرفتهاند.
به گفته منابع، یک حمله بزرگ آمریکا به احتمال زیاد پاسخ شدیدتر ایران را در پی داشت و فشار بیشتری بر سامانههای پدافند هوایی آمریکا وارد میکرد.
نیویورک تایمز پیشتر در اواخر آوریل گزارش داده بود که پنتاگون در جریان جنگ بیش از ۱۲۰۰ موشک رهگیر پاتریوت، هر کدام به ارزش بیش از ۴ میلیون دلار، مصرف کرده است؛ موضوعی که بر اساس برآوردهای داخلی وزارت دفاع آمریکا و مقامات کنگره، ذخایر این موشکها را به سطحی نگرانکننده کاهش داده است. مقامهای نظامی این هفته گفتند که از آن زمان تاکنون این وضعیت بدتر نیز شده است.
در مقابل، بسیاری از مشاوران ترامپ، از جمله جرد کوشنر، داماد او، معتقدند مسیر جایگزین و کمریسکتری وجود دارد: ادامه مذاکرات و حفظ فشار اقتصادی بر ایران در یک بازه زمانی طولانیتر.
مشخص نیست که اصلاً مذاکراتی در جریان است یا خیر و اگر هم گفتوگوهایی در حال انجام باشد، آیا میتواند بر اختلافات آشکار درون حاکمیت ایران درباره لزوم یا عدم لزوم دستیابی به توافق غلبه کند یا نه.
به گفته تحلیلگران، محاصره دریایی آمریکا که اخیراً دوباره علیه کشتیهای ورودی و خروجی از بنادر ایران اعمال شده، نتایجی دوگانه داشته است. مقامهای آمریکایی میگویند ایران پس از امضای یادداشت تفاهم در اواسط ژوئن، توانست بخشی از صادرات نفت خود، عمدتاً به چین، را از سر بگیرد.
از آنجا که بخش زیادی از این نفت تازه در حال تحویل به مقصد است، بازگشت کامل فشار اقتصادی و اثرگذاری دوباره تحریمها زمانبر خواهد بود.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز سهشنبه اعلام کرد که چین در ماههای اخیر خرید نفت خام خود از ایران را حدود ۴۰ درصد کاهش داده است؛ کاهشی که به گفته او، درآمدهای نفتی ایران را بهطور قابلتوجهی کاهش داده است.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز روز جمعه ۹ شرکت و ۴ فرد مرتبط با شبکه تجاری بابک زنجانی، سرمایهدار ایرانی که خود نیز تحت تحریم قرار دارد، را در فهرست تحریمهای خود قرار داد.
