پرونده / چرا خارک تا این حد مهم است؟

روز ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ در میانه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا گفت که این کشور تاسیسات نظامی جزیره خارک را بمباران کرده و تهدید کرد که تاسیسات نفتی این جزیره را هم مورد هدف قرار خواهد داد. در واکنش، مقام‌های ایران، آمریکا را به پاسخ متقابل در کشور‌های هم پیمان واشنگتن در حاشیه خلیج فارس تهدید کردند.

از آن روز، سناریوی ادعایی احتمال حمله زمینی آمریکا به این جزیره از سوی برخی رسانه‌ها مطرح شد؛ سناریویی که بسیاری، آن را از پیش شکست خورده خواندند و به ترامپ هشدار دادند که چنین طرحی موفقیت آمیز نخواهد بود. از جمله، سی‌ان‌ان اعلام کرد که ایران با استقرار نیرو‌های نظامی بیشتر، تقویت سامانه‌های پدافند هوایی و کارگذاری انواع تله‌های انفجاری در جزیره خارک، خود را برای مقابله با یک عملیات احتمالی آمریکا آماده کرده است. «این اقدامات شامل انتقال سامانه‌های موشکی دوش‌پرتاب زمین به هوا و کارگذاری مین‌های ضدنفر و ضدزره، به‌ویژه در مناطق ساحلی، بوده است؛ مناطقی که می‌توانند محل اجرای عملیات آبی-خاکی نیرو‌های آمریکایی باشند».  

اما چرا این جزیره تا این حد اهمیت دارد؟ برای بررسی نگاهی به وضعیت جزیره خارک یا همان خارگ و موقعیت استراتژیک آن برای ایران می‌اندازیم.

خارک کجاست؟

جزیره خارک از نظر تقسیمات کشوری در استان بوشهر قرار دارد. این جزیره با بنر ریک ۳۰ کیلومتر فاصله دارد؛ یعنی در ۳۰ کیلومتری ساحل قرار دارد. فاصله آن با بندر گناوه ۳۵ کیلومتر و با بوشهر، مرکز استان ۷۶ کیلومتر است.

خارک بخشی زیرمجموعه شهرستان بوشهر است. ۸ کیلومتر طول (شمال–جنوب) و ۴ کیلومتر عرض دارد. ارتفاع متوسط آن از سطح دریا حدود ۳ متر است و مرتفع‌ترین نقطه جزیره ۱۲۷ متر ارتفاع دارد. این جزیره ۲۰ کیلومتر ساحل یا کرانه دارد.

همچنین مساحت خارک حدود ۲۰ کیلومتر مربع و جمعیت ساکن این جزیره بیش از ۸ هزار نفر است که عمدتا شامل اهالی بومی و کارکنان تاسیسات نفتی است.

رفت و آمد

طبق گزارش‌ها رفت و آمد به جزیره خارک به دلیل موقعیت استراتژیک آن تا حدی محدود و تحت کنترل است. با این حال از دو مسیر بندر بوشهر و گناوه با لنج، کشتی یا شناور می‌توان به جزیره رفت. از بندر گناوه تا خارک که ۳۵ کیلومتر است یک ساعت تا یک ساعت و نیم زمان می‌برد. مسیر دیگر از طریق بندر بوشهر، اسکله والفجر است که فاصله دریایی آن حدود ۷۶ کیلومتر است.

راه دیگر، هوایی است. خارک فرودگاهی دارد که پرواز‌هایی از تهران، اصفهان و اهواز به آن برقرار است.

تاریح خارک

این جزیره دارای برخی آثار تاریخی از جمله آثار قلعه هلندی‌ها، گورستان اسلامی، آبادی خارگ، خط راه‌آهن، گورستان مسیحی، قبر ابوبکر، قبر علمدار، باغ هلندی‌ها، گورستان پیش‌اسلامی، دخمه‌ها، بقعه میر محمد، قبر دیده‌بان، کرّه‌انگیزها، دو خواهرون (که اکنون تخریب شده).

هلند

خارک که از سده ۱۶ میلادی به دلیل اهمیت اقتصادی آن مورد توجه ویژه اروپایی‌ها قرار گرفته بود در سال ۱۷۵۳ توسط هلندی‌ها اشغال شد و تا ۱۳ سال در اشغال باقی ماند. با این حال در سال ۱۷۶۶ دولت ایران که در آن زمان تحت پادشاهی کرمی خان زند بود در نبردی هلندی‌ها را بیرون و جزیره را از اشغال خارج کردند.

فرماندهی سپاه ایران را فردی به نام میرمهنا بر عهده داشت که اکنون جزیره جنوبی از جزیره‌های غیرمسکونی خلیج فارس به نام او یعنی «جزیره میر مُهَنّا» نام گذاری شده است.

نفت و خارک

بیش از ۹۰ درصد نفت ایران از جزیره خارک صادر می‌شود. در واقع نفت ایران با لوله به این جزیره منتقل و از آنجا صادر می‌شود.

اهمیت این جزیره به اندازه‌ای است که در طول جنگ ایران و عراق، و در جریان جنگ موسوم به نفتکش ها، نیروی هوایی عراق ۲۸۸۰ حمله را به این جزیره انجام داد.  

بالغ بر ۹۰ درصد اراضی این جزیره توسط شرکت‌های نفتی ازجمله شرکت پایانه‌های نفتی، شرکت نفت فلات قاره و شرکت صنایع پتروشیمی و شرکت ملی نفتکش ایران مورد استفاده صنعتی و خدماتی قرار گرفته‌است.