آسوشیتدپرس: واشنگتن در پی توافق هستهای تجاری با عربستان
تلاش دولت ترامپ برای گسترش همکاریهای هستهای با عربستان
بر اساس اسناد کنگره آمریکا و ارزیابیهای یک گروه کنترل تسلیحات، عربستان ممکن است در چارچوب این توافق پیشنهادی با ایالات متحده، از امکان غنیسازی اورانیوم در خاک خود برخوردار شود. این موضوع همزمان با ادامه بنبست هستهای میان ایران و آمریکا، موجی از نگرانی درباره گسترش تسلیحات اتمی در منطقه ایجاد کرده است.
هشدار کارشناسان درباره آثار اشاعهای توافق
به گزارش شبکه اطلاع رسانی تدبیر و امید و بر اساس گزارش یورونیوز، مقامهای آمریکایی تأیید کردهاند دولت ترامپ در حال بررسی بیش از ۲۰ توافق تجاری هستهای با کشورهای مختلف از جمله عربستان است. کارشناسان منع اشاعه تسلیحات هستهای هشدار دادهاند هرگونه فعالیت سانتریفیوژی در داخل عربستان میتواند زمینهساز آغاز یک برنامه احتمالی نظامی اتمی باشد.
در همین حال، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، پیشتر اعلام کرده بود اگر ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند، ریاض نیز چنین برنامهای را دنبال خواهد کرد.
پیشینه روابط دفاعی و همکاریهای امنیتی
پیش از این نیز به دنبال حمله اسرائیل به قطر برای ترور مقامهای حماس، عربستان سعودی و پاکستان یک پیمان دفاعی متقابل امضا کرده بودند. وزیر دفاع پاکستان در آن زمان اظهار داشت در صورت ضرورت، برنامه هستهای اسلامآباد میتواند در اختیار ریاض قرار گیرد؛ اظهاراتی که از دید تحلیلگران نوعی هشدار به اسرائیل تلقی شد، زیرا اسرائیل تنها کشور دارنده سلاح هستهای در خاورمیانه به شمار میرود.
دیدگاه کارشناسان کنترل تسلیحات
کلسی داونپورت، مدیر سیاست منع اشاعه در انجمن کنترل تسلیحاتی واشنگتن اظهار داشت: «همکاری هستهای در ذات خود میتواند رویکردی سازنده برای حفظ هنجارهای منع اشاعه و ارتقای شفافیت باشد، اما تحقق آن کاملاً به جزئیات توافق بستگی دارد.»
او افزود: «اسناد موجود نشان میدهد دولت ترامپ شاید خطرات اشاعه ناشی از این همکاری با ریاض و سابقهای که ممکن است ایجاد کند را بهدقت ارزیابی نکرده باشد.»
جزئیات اسناد کنگره و اهداف امنیتی آمریکا
سند منتشرشده در اختیار آسوشیتدپرس حاکی از آن است که توافق احتمالی با عربستان میتواند برای واشنگتن اهداف امنیتی و اقتصادی مهمی به همراه داشته باشد. در این سند آمده است دستیابی به توافق با ریاض موجب «تقویت منافع امنیت ملی ایالات متحده، کاستن از سیاستهای بیعملی گذشته و مقابله با رقبا» خواهد شد.
در این گزارش کشورهای چین، فرانسه، روسیه و کره جنوبی بهعنوان قدرتهای اصلی عرضهکننده فناوری نیروگاههای هستهای معرفی شدهاند.
الزامات نظارتی و نقش آژانس بینالمللی انرژی اتمی
پیشنویس توافق، امضای پادمانهای مشترک میان آمریکا و عربستان با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را پیشبینی میکند. این توافقها شامل نظارت ویژه بر بخشهای حساس همکاری هستهای همچون غنیسازی، تولید سوخت و بازفرآوری مواد پرتوزا است.
داونپورت تأکید کرده که چنین سازوکاری میتواند راه دستیابی عربستان به فناوری غنیسازی یا انتقال دانش آن از آمریکا را هموار کند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی مستقر در وین، در واکنش به این مباحث اعلام کرده است که با هر دو کشور تماس منظم دارد و در صورت درخواست طرفین، اقدامات راستیآزمایی لازم را مطابق رویههای تثبیتشده خود انجام خواهد داد.
ابعاد فنی و تفاوت تجربه امارات
کارشناسان یادآور شدهاند که غنیسازی اورانیوم خود بهتنهایی به معنای دستیابی خودکار به سلاح هستهای نیست و کشورها باید مراحل پیچیدهای از جمله استفاده از مواد منفجره کنترلشده را پشت سر بگذارند. با این حال، این فرایند از دید بسیاری از کشورها، در را به روی توانمندی نظامی اتمی باز میکند؛ همان نگرانیای که درباره برنامه هستهای ایران نیز مطرح است.
در مقابل، امارات متحده عربی با امضای توافق موسوم به ۱۲۳ با آمریکا، ضمن همکاری با کره جنوبی در ساخت نیروگاههای هستهای، غنیسازی داخلی اورانیوم را کنار گذاشته است؛ اقدامی که کارشناسان آن را «استاندارد طلایی منع اشاعه» مینامند.
بستر سیاسی و رقابت هستهای در منطقه
تلاش واشنگتن و ریاض برای حصول توافق در حالی ادامه دارد که دونالد ترامپ بارها به ایران هشدار داده است در صورت عدم توافق بر سر برنامه هستهای خود، با گزینه نظامی مواجه خواهد شد. در مقابل، تهران بر ماهیت صلحآمیز برنامه غنیسازی تأکید کرده اما کشورهای غربی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی معتقدند ایران تا سال ۲۰۰۳ میلادی دارای برنامه سازمانیافته نظامی هستهای بوده است.
طبق گزارشها، ایران هماکنون اورانیوم را تا خلوص ۶۰ درصد غنیسازی میکند؛ سطحی که از نظر فنی نزدیک به آستانه ۹۰ درصد مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای است. به این ترتیب، ایران تنها کشور فاقد برنامه تسلیحاتی اعلامشده است که به چنین درجهای از غنیسازی دست یافته است.
در واکنش به این وضعیت، ولیعهد عربستان گفته بود: «اگر ایران به سلاح هستهای برسد، ما نیز ناچار خواهیم بود مسیر مشابهی را طی کنیم.»
جمعبندی
گزارش آسوشیتدپرس از بررسی اسناد کنگره آمریکا و دیدگاه کارشناسان منع اشاعه نشان میدهد دولت ترامپ درصدد تنظیم توافقی گسترده با عربستان سعودی است که میتواند دسترسی این کشور به فناوریهای حساس هستهای را ممکن سازد. این روند، به اعتقاد ناظران، نهتنها موازنه قدرت در خاورمیانه را دگرگون میکند بلکه خطر شکلگیری رقابت هستهای منطقهای را نیز افزایش میدهد.
