معمای امنیت ترکیه و خویشتنداری ایران

نرسید ن به اهد اف تعریف شد ه د ر استراتژی عثمانی گرایی و گسترش نفوذ منطقه ای باعث شد ترکیه وارد مرحله ای از تاریخ سیاست خارجی ماجراجویانه خود شود که همسایگان این کشور د ر سال‌های گذشته تجربه کرد ه و سود ی نبرد ه اند .

کد خبر: ۷۵۷۳۲

تاریخ: ۲۸ آذر ۱۳۹۴ - ۰۳:۱۵

روزنامه قانون در یادداشتی به قلم ابراهیم فراهانی/ كارشناس سياسي نوشت:

خاورمیانه د ر بحرانی به سر می برد که زمینه‌های ساختاری ، اید ئولوژیک و رفتار بازیگران منطقه بر آن تاثیر گذارند .کشورترکیه یکی از آن بازیگران مهم منطقه خاورمیانه است که سیاست خارجی این کشور می تواند تحولات منطقه را تحت تاثیر قرار د هد . ترکیه ،امروز،با اتخاذ سیاست خارجی تهاجمی باعث تشد ید بحران منطقه شد ه است . د ر قرن بیست و یکم رفتار سیاسی این بازیگر مهم منطقه ای د ر روند ی چهار مرحله ای قابل تحلیل است :

1 - مرحله تثبیت موقعیت کشور از نظر اقتصاد ی : با پذیرش رسمی نامزد ی عضویت د ر اتحاد یه اروپا د رپایان قرن بیستم  ، ترکیه وارد قرن جد ید شد و د رچارچوب قوانین اتحاد یه اروپا روند توسعه راهمراه با فضای باز سیاسی رقم زد . از د ل این فضای بازسیاسی بعد ازکشمکش‌های فراوان میان اسلامگرایان و سکولارها د ر سال 2002 حزب عد الت و توسعه قد رت را د رد ست گرفت . اقتصاد راکد ترکیه همراه با تورم بالا و کاهش شد ید پول ملی د ر برابر ارزهای خارجی مواجه بود . به منظور موفقیت روند توسعه و د رمان اقتصاد بیمار، ارد وغان به سیاست خارجی تنش صفر متوسل شد . این سیاست خارجی را با عد م همراهی متحد استراتژیکش آمریکا د ر حمله به عراق د ر سال 2003 به نمایش گذاشت . ارد وغان به‌د نبال تثبیت موقعیت کشورش راه تعامل با همسایگان را پیش گرفت و بازار کشورهای همسایه را تصاحب كرد . ارد وغان بعد سه د وره نخست وزیری ، ترکیه را به گروه جی بیست رساند و توانست الگوی حکومت جمهوری موفقی را د ر جهان اسلام به نمایش بگذارد .

2 - مرحله اشاعه الگو با هد ف نفوذ: با شروع موج جد ید جنبش های مرد می د ر سال 2010 ، ترکیه د رپی جایگزینی نوع حکومت خود به جای نظام های سرنگون شد ه عربی بود . تونس به عنوان شروع این جنبش های د ومینویی، از مد ل حکومت ترکیه الگو گرفت و رهبر این جنبش راشد الغنوشی ازآن پیروی کرد . ترکیه از این فرصت استفاد ه کرد و با حمایت از اخوانی های منطقه به خصوص مصر خواهان نفوذ و برتری شد . با رسید ن جنبش به سوریه ناگهان ارد وغان همراه قد یمی خود را فراموش کرد و به حمایت از معترضان حکومت اسد پرد اخت . ارد وغان خواهان سرنگونی رژیم اسد بود و تمام توان و نیروهای خود را برای این کار بسیج کرد .

3 - شکست سیاست‌های

برتری جویانه: کود تای نرم نظامیان به رهبری السیسی با حمایت آمریکا د ر مصر ، ترکیه را د ربن بست  قرار د اد . سرنگونی حکومت اخوانی ها د ر مصر چنان برای ارد وغان  سنگین بود که تا به امروز حکومت مصر را به رسمیت نشناخته است . شکست حزب ایاد علاوی د ر عراق که مورد حمایت ترکیه بود نمونه د یگری از شکست های پیاپی سیاست خارجی ترکیه بود . اما مهم‌ترین علت شکست ، ماند ن اسد د ر قد رت بود . جنگ د اخلی چهار ساله سوریه که حمایت و د خالت بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای را به همراه د اشت نتوانست رژِیم اسد را سرنگون کند .

4 – سیاست خارجی تهاجمی و میلیتاریستی : نرسید ن به اهد اف تعریف شد ه د ر استراتژی عثمانی گرایی و گسترش نفوذ منطقه ای باعث شد ترکیه وارد مرحله ای از تاریخ سیاست خارجی ماجراجویانه خود شود که همسایگان این کشور د ر سال‌های گذشته تجربه کرد ه و سود ی نبرد ه اند . چند عامل خارجی و د اخلی مسبب این تشد ید رفتار شد . ابتد ا کاهش محبوبیت حزب ارد وغان د ر د اخل ترکیه که منجر به شکست نسبی د ر انتخابات ژوئن شد و ارد وغان تنها توانست با استراتژی ایجاد بحران امنیت د ر انتخابات زود هنگام نوامبر کرسی های پارلمان را پس بگیرد و د ولت تک حزبی تشکیل د هد . د ومین عامل، اتحاد کرد ها علیه د اعش بعد از قضیه کوبانی و پیروزی های کرد ها و باز پس‌گیری مناطق اشغال شد ه د ر سوریه و عراق است. همچنین حضور مستقل اولین حزب کرد د ر پارلمان ترکیه ، نشان د اد کرد ها می توانند بد ون قیم د ر صحنه سیاست ترکیه تاثیر گذار باشند . تشد ید بحران د اخلی و شروع جنگ با پ ک ک، ارد وغان را بر آن د اشت برای سرکوب مخالفان د اخلی ، کشور را وارد وضعیت فوق العاد ه امنیتی کند .      سومین عامل ورود قاطع روسیه به سوریه و تغییر موازنه قوا به نفع نیروهای اسد بود . ترکیه که از حامیان معارضان سوری بود این وضعیت را  نپسند ید و د ر حرکتی نابخرد انه بمب افکن روسی را سرنگون کرد . این اتفاق باعث تیره شد ن روابط بین روسیه و ترکیه شد . روسیه که به‌د نبال بهانه ای برای حضور بیشتر بود با آورد ن سامانه موشکی اس 400 حریم هوایی سوریه را تسخیر کرد و اجازه عملیات علیه کرد ها د ر سوریه را از ترکیه گرفت .

عامل چهارم و مهم‌ترین علت رفتار کشور ترکیه را می توان با معمای امنیت تحلیل کرد .همه د ولت‌ها د ر یک نظام بین الملل آنارشیک (اقتد ارگریز ) به سر می برند . د ولت‌ها ،هم می‌توانند تهد ید کنند ه امنیت باشند ، هم پشتیبان آن باشند و این تناقض نظام د ولت‌هاست که معمولا به آن «معمای امنیت »می گویند . هر د ولتی برای امنیت ملی کشورش هزینه های د فاعی و تجهیزات نظامی را افزایش می د هد . هرگونه تسلیح حتی به قصد د فاع می تواند د ر چشم سایر د ولت‌ها  تهد ید کنند ه به نظر برسد . کشوری که به عنوان معمای امنیت برای ترکیه محسوب می شود «ایران »  است. با شروع قرن بیستم و شروع جنگ علیه تروریسم و حمله آمریکا به افغانستان و عراق، د و د شمن ایران یعنی طالبان و صد ام سرنگون شد ند . با استقرار حکومت شیعی به جای حکومت بعثی د ر عراق ، ایران توانست خط مقاومت خود را کامل کند . پیشرفت‌های صنایع موشکی ایران که کاملا برای د فاع از تجاوزات به سرزمین ایران است د ر سیاست ایران هراسی به سلاحی آفند ی تعبیر می شود البته سیاست خارجی تهاجمی د ولت نهم و د هم به اشاعه سیاست ایران هراسی کمک می رساند . د ر صورتی که ایران د ر 200 سال اخیر همواره مورد تجاوز همسایگان خود قرار گرفته است .  د ر حمله عراق به ایران ، ترکیه از عراق حمایت کرد اما روابط خوب خود را حفظ کرد و سود اقتصاد ی فراوانی را از تحریم اولیه ایران نصیب خود کرد . د ر تحریم‌های موسوم به د اماتو و تحریم های سنگین انرژی هسته ای علیه ایران، ترکیه همچنان به عنوان د لال د ور زد ن تحریم‌ها عمل کرد و سود های کلانی را برد . اما تغییر سیاست ناگهانی ترکیه به علت قد رت گرفتن ایران د ر منطقه است . ترکیه هرگز باور نمی کرد بحران پروند ه هسته‌ای ایران بد ون جنگ ختم به خیر شود و آمریکا و ایران بتوانند سر یک میز بنشینند . توافقات هسته ای و اجرای موفق مراحل برجام،ترکیه را د ر وضعیت سرگرد انی قرار د اد ه است . ترکیه د ر مقابل تحریم‌های اروپا علیه روسیه د ر قضیه اوکراین ایستاد و با روسیه قرارد اد های مهمی امضا کرد . ترکیه انتظار ند اشت روسیه به حمایت از اسد وارد شود و نتیجه بازی به نفع ایران شود . با حمایت آمریکا ایران وارد کنفرانس وین برای حل بحران سوریه شد ه و از انزوا خارج شد . ماند ن اسد امروز مورد توافق آمریکا و روسیه است و اختلاف بر سر مد ت زمان ماند ن است . ایران امروز با حمایت و مشروعیت بین المللی ،حق غنی سازی اورانیوم د ارد . خروج ایران از انزوای بین‌المللی و حضور قوی و موثرد ر منطقه ، باعث هراس ترکیه شد ه است.اولا د یگر نمی تواند نقش میانجی را بازی کند وایران مستقیم با قد رت‌های جهانی به خصوص آمریکا مذاکره می کند و ثانیا ایران د ارای قد رت د فاعی و نظامی پیشرفته تری بعد از لغو تحریم‌ها خواهد شد . ترکیه برای حل این مسئله بعد از کوتاه شد ن د ستش از زمین بازی سوریه ، نیروهای نظامی‌اش را وارد عراق کرد ه است . پایگاه نظامی د ر قطر برپا می‌کند تا بعد از 100 سال د وباره به خلیج فارس برگرد د . پیمان امنیتی با آذربایجان و گرجستان امضا می‌کند . با اجرای کامل برجام و لغو کامل تحریم‌ها ترکیه مرحله به مرحله خصومت بیشتری با ایران پید ا می‌کند . ایران امروز باید مراقب باشد و با خویشتند اری و آرامش وارد د رگیری روسیه و ترکیه نشود و سیاست اعتماد سازی منطقه ای خود را اد امه د هد .  ایران می تواند با فرصت پیش آمد ه ،سند چشم اند از توسعه خود را( 10 سال تاخیر د ارد ) با تمام توان اجرا نماید .